Er blijft hier altijd veel te doen, iedere dag zijn er weer nieuwe uitdagingen. Na de internationale vrouwendag vertrok ik bijvoorbeeld voor een paar dagen naar Pinga. Pinga is vijf uur verderop en ligt in een tropisch regenwoud gebied. De weg ernaartoe is totaal verlaten. Het kronkelt langs een rivier door dichte bush met palmbomen, rode bloemen, groen en een enkel uitgebrand dorpje. Het had geregend dus alle gaten in de weg zaten vol met water en blubber waardoor we een snelheid van zo’n 20km/u misschien net haalden. Halverwege is een dorp waar we mobiele klinieken doen vanuit Pinga en het team van daar kwam ons ophalen zodat onze auto weer terug kon, de zogenoemde kiss. Ik nam van de gelegenheid gebruik om even in de gezondheidspost te kijken: drie kamertjes, een lekkend dak, kapotte meubels en een enkel verbandje in de kast. Niet echt genoeg  voor een bevolking die regelmatig het slachtoffer is van gerichte of verdwaalde kogels. Bovendien slaapt iedereen er veelal in schuilplaatsen in het bos omdat overvallen op dorpen meestal ’s nachts plaatsvinden en daarbij zoveel geweld (en verkrachtingen!) bij komt kijken dat de mensen liever onder een boom slapen dan in een dorp. Deze situatie is allerminst typisch voor dit ene dorp, het is de situatie in vele dorpen waar we wekelijkse mobiele klinieken organiseren, ook rondom Mweso.

Pinga zelf is een groot dorp en de mensen lijken er iets beter af te zijn dan in Mweso. Kinderen dragen schoentjes en vrouwen dragen traditionele jurken in plaats van gescheurde t-shirts maar verder is er ook niet heel veel meer te doen dan in Mweso. De vluchtelingen die er zaten zijn grotendeels weer vertrokken door voedsel gebrek en het hele gebied is omsingeld door niet-regeringlegers, alleen het dorp en omgeving is in regeringshanden. Dat brengt natuurlijk de nodige onrust en spanningen met zich mee en bovendien is het daardoor ook erg lastig om de dorpen te bereiken waar de vluchtelingen zitten. Ik was er heen samen met een adviseur uit Amsterdam om te zien hoe nu verder. We doen al mobiele klinieken en eerstelijnszorg maar wat te doen met ernstige gevallen of een vrouw die een keizersnede nodig heeft. Op dit moment verwijzen we die door naar het ziekenhuis en betalen we de zorg voor ze. Zoals overal in Afrika werkt het ziekenhuis met een cost-recovery systeem, dat wil zeggen, de patiënt moet betalen. Dat is uiteindelijk het enige systeem dat werkt in veel gebieden omdat er maar weinig belasting betaald wordt en verzekeringen ook nog niet echt uitgevonden zijn. Bovendien krijgt personeel bijna nooit betaald door de regering en leven die van het geld dat ze van patiënten krijgen. MSF bied altijd 100% gratis zorg aan en dat gaat nog wel is in tegen de bestaande systemen. Het idee is dat wij in gebieden werken waar mensen geen geld hebben om te betalen en dan dus geen gezondheidszorg hebben. In Pinga is het een wat ingewikkelde situatie, iedere patiënt wordt voor malaria behandeld (zelfs als je voor een slangenbeet naar het ziekenhuis komt) en 50% van alle bevallingen worden per keizersnede gedaan. Niet perfect maar voor een kleine populatie niet onacceptabel en er ís op z’n minst iets. Het ziekenhuis is namelijk wel schoon en er is personeel en een mooie OK en een lab en medicijnen etc. Het probleem zijn de vluchtelingen die geen geld hebben, het ziekenhuis niet kunnen bereiken en bovendien de meeste besmettelijke ziekten oplopen omdat ze in hele kleine hutjes wonen zonder voorzieningen. De vraag is nu, waar zitten al die vluchtelingen en hoe bereiken we ze. Door slechte wegen en onveiligheid is het ons nog niet gelukt echt te komen waar we zouden willen. En dat maakt het weer een moeilijke beslissing om een ziekenhuis over te nemen terwijl we niet de juiste patiënten kunnen bereiken.

Inmiddels zijn er enkele dragers 5 uur komen lopen om om hulp te vragen voor hun dorp waar Cholera is uitgebroken. Duidelijk een teken dat ze assistentie nodig hebben maar er is geen weg naartoe. We hebben wat benodigdheden gedoneerd en zijn begonnen met voorbereidingen om te komen helpen maar de weg erheen is totaal onbegaanbaar voor auto’s. Uiteindelijk heeft een team het dorp per motor weten te bereiken maar daarvoor moesten er wel speciale vlotten gebouwd worden om de motors over de rivier te krijgen en hadden we speciale chauffeurs nodig en toestemming van het hoofdkantoor etc, al met al een hele onderneming! Zoals ik al zei, altijd nieuwe uitdagingen in Congo!

Iedere middag komt de mobiele kliniek terug met een auto vol met verwijzingen voor het ziekenhuis. Als ze in Kashuga (dorp met 20.000 vluchtelingen in kampen) zijn geweest dan is standaard de helft malaria. Kinderen die met spoed een bloedtransfusie nodig hebben, kinderen en zelfs volwassenen in coma door cerebrale complicaties van malaria, en kinderen met minder ernstige vormen. Kashuga is medisch gezien de ergste plek om te wonen: Malaria, cholera, geweld, longontstekingen, minimaal de helft van onze ernstige patiënten komt uit Kashuga. Inmiddels is Kashuga zo beroemd in ons ziekenhuis dat je óf naar de paracheck (malaria test) kijkt óf naar de plaats van herkomst… 

Normaal gesproken is er alleen veel malaria tijdens het regenseizoen, hier van oktober tot en met februari. Vorig jaar was er bijvoorbeeld een piek in december-januari maar daarna was het weer rustig. Daar waren onze bestellingen dan ook op berekend en toen we in december te maken hadden met een enorme toename van malaria gevallen dachten we nog dat het normaal was…. Niks was minder waar, nummers bleven maar stijgen. We lenen inmiddels parachecks en medicijnen van andere MSF projecten in de buurt en hebben de water sanitatie specialist ingezet om de muggen te bestrijden. Dat had heel wat voeten in de modder: tien dagen met 144 man baggeren om het hele gebied te draineren! Muggen leggen eieren in stilstaand water dus het idee is dat als je dat stilstaande water (de kampen liggen ín een moeras) draineert, de muggen niet meer voortplanten.  Muggennetten zijn hier niet zo heel erg succesvol in die mini-hutjes waarin ze ook met hun houtskool vuurtjes koken en optie twee, insecticide spray, moest van te ver komen. Dus bleef draineren en behandelen over.

Behandelen doen we dus in overvloed, de mobiele klinieken draaien overuren om honderden parachecks (huis aan huis, iedereen met koorts moet er aan geloven…) te doen. Gemiddeld 60% van alle tests zijn positief, soms zelfs tot 80%! Dus iedereen aan de drie pilletjes, (we behandelen nog een beetje ouderwets omdat we de nationale behandelingsprotocollen volgen) waar het merendeel van op knapt. Wat wij in het ziekenhuis gepresenteerd krijgen is is slechts een topje van de malaria ijsberg… In januari hadden we gemiddeld twee dode kinderen per week aan malaria (allen uit Kashuga natuurlijk) en draaide ook de bloedbank op volle toeren om voldoende bloed voor de transfusies te vinden (malaria breekt je rode bloedcellen af).

In februari dachten we dat we het ergste gehad hadden maar… ja hoor dat was maar schijn. De regen kwam opeens weer met bakken uit de hemel en vulde het hele moeras weer opnieuw… Inmiddels hebben we de hoop op vermindering een beetje laten varen, sinds deze week is ook in het dorp verderop malaria uitgebroken en schieten de cijfers wederom omhoog. Dit is een teken van sterke muggen want het tweede dorp ligt een stuk hoger én droger waardoor ze daar normaal niet overleven.

Morgen doe ik mijn dagelijks ronde op de kinderafdeling weer, dat begint altijd op de intensieve zorg met de ernstig zieken en daarna op de afdeling zelf. Ik heb er nu zo’n 10 malaria patiëntjes liggen en dat is eigenlijk altijd zo. Standaard symptomen zijn koorts en spierpijn en algemeen onwel zijn waardoor kinderen vaak niet willen eten, dat kan dan weer tot acute ondervoeding leiden dus, om een neerwaartse spiraal te voorkomen en zeker te zijn dat er geen andere infecties meespelen,  ontsla ik ze pas als ze weer lachen, gemiddeld na zo’n 4-6 dagen.

Meestal gaat het meestal goed, omdat we er op tijd bij zijn, met dank aan de mobiele kliniek(!) want uit zichzelf komen mensen hier pas naar het ziekenhuis als het écht mis (of te laat) is en verlaten kinderen het ziekenhuis met hersenschade of erger.

Maandag 8 maart, het is internationale vrouwen dag, jour des femmes en alle vrouwen van het ziekenhuis zijn vrij. Speciaal voor de gelegenheid hebben we kleding laten maken, voor alle dames hetzelfde design, op maat gemaakt. Er is een mis georganiseerd door de nonnen van het ziekenhuis, het is afgeladen, alleen maar vrouwen een een half miljoen kinderen. We zingen en luisteren naar de priester die met zijn (mannelijke) volgelingen vertelt dat een goede vrouw een vrouw is die haar huishouden goed op orde heeft en dat het niet goed is om er een zooitje van te maken. Er zijn ook twee vrouwen die spreken maar alles is in Swahili dus er is weinig van tot me doorgedrongen. Als we uiteindelijk gezegend de kerk uit lopen begint het te regenen. Dicht opeengepakt schuilen we onder een afdakje van een gebouwtje naast het ziekenhuis en helpen de dames elkaar met kleurige lappen op het hoofd binden. Ondertussen is het ziekenhuis onderbezet aangezien het merendeel van het personeel vrouw is en er blijkbaar niet genoeg vervanging geregeld is dus ren ik heen en weer tussen werk en vrouwendag.

Uiteindelijk lopen we in een grote optocht de ‘hoofdstraat’ door. Een hele schare kinderen met een papieren driehoekje op hun hoofd met AVSI er op als reclame petje voor de lokale NGO die het schooltje helpt. Daarachter wij met een spandoek, trommels en verloskundigen die SOA- (sexueel overdraagbare ziekten) foldertjes uitdelen aan alle toeschouwers langs de weg. Die hadden we in grote getallen in overstock dus dat was eigenlijk een geintje maar ze vonder gretig aftrek. Na een tijdje stonden er overal groepjes mensen langs de weg elkaar te helpen de moeilijke letters te ontcijferen terwijl wij al lang voorbij waren. Ik liep een beetje achteraan en had een zak snoepjes die ik aan vrouwen langs de weg uitdeelde, gróót tumult direct: ‘Mzungu bonbon’!

Aan het einde van het dorp draaiden we om en liepen weer terug, nu naar het voetbalveld waar een bijeenkomst was georganiseerd met sketches van AVSI en MSF. Met megafoons werd geprobeerd de kring een beetje groter te maken zodat meer mensen het konden zien maar helaas was het een onmogelijke opgave want iedereen wilde zo dicht mogelijk bij staan…

Onze animators die normaal voor sensibilisatie van sexueel geweld zorgen in de vluchtelingen kampen hadden een hele voorstelling voorbereidt met liedjes en een demonstratie met een pop als baby en een enorme fallus die hoog in de lucht gehouden werd voor een condoom presentatie. Hilariteit alom, groot succes met een verhoogd aantal condoom aanvragen in onze vrouwen kliniek (Tumanini) als gevolg.

Na de werkdag zijn alle werknemers inclusief mannen, uitgenodigd in kliniek Tumaini voor een sucré-baigné combinatie: een softdrankje en een gefrituurde zoete deegbal, genoeg om een dag op te leven. Nadat iedereen zo’n beetje binnen was en wat te drinken had vertelde de verpleegkundige van de kliniek een verhaal over één van de slachtoffers die zij dagelijks helpen. Slachtoffers van geweld en verkrachting die behalve lichamelijke en psychische klachten ook nog Hiv en verstoting riskeren. Geen makkelijke baan, dus vroegen ze hun collega’s om respect en af en toe een glimlach, om ze bij te staan in het werk dat ze doen. Hele lieve, roerende toespraak, ook erg goed voor iedereen om is te horen wat voor soort verhalen zich hier dagelijks afspelen. 

En dat was alweer het einde van de jour des femmes, dus zie je de dames weer met 25kg op hun rug sjouwen met water, houtskool, planken en kinderen.