Een paar weken terug zag ik een vrouw op licht blauwe crocs in de supermarkt.
Ik was best verbaasd om hier crocs te zien en ik vroeg haar of ze deze
crocs in Lae had gekocht. Ze antwoordde dat ze de crocs had gekregen van
familie, uit Nederland. Ze is een non en blijkt al 45 jaar in PNG te
werken. Ze nodigt me uit om eens ‘s middags koffie te komen drinken. En dat
aanbod heb ik niet afgeslagen. Als ik aanbel om koffie te drinken doet de
pater open. Het is een man met een gezellige babbel en weet me wel het één
en ander van Papua Nieuw Guinea te vertellen. De zuster komt later en we
kletsen wat in het Nederlands, wat in het begin vooral voor haar niet mee
valt.

Van het een komt het ander. En enkele weken later word ik uitgenodigd bij een jeugdfeest van het Bisdom. Het begint met een gezellige jeugdviering. Daarna is er een feest op het buitenterrein. Er wordt veel gezongen en gedanst, er wordt vrolijk gemarcheerd.

Alle groepen presenteren zich en er wordt veel lol gemaakt. Er volgen
enkele toespraken, o.a. van een politieagente die met familiezaken te maken
heeft. Ik heb haar vaker ontmoet. Zij verwijst veel patiënten naar onze
kliniek; slachtoffers van verkrachting en geweld in hun relatie. Zij noemt
mijn naam en onze kliniek.

Er worden wat liederen gezongen en het slotlied is “We are the World”…. Dit
lied ken ik, en ik ga dan ook lekker tussen de kids instaan en zing uit volle borst mee.
Na afloop grijp ik mijn kans om met jeugdleiders te praten en de vrouwen die ik
hier ontmoet. Ik deel folders van onze kliniek uit en vertel dat ik graag
naar jeugdgroepen, vrouwengroepen (en ook mannengroepen) kom om meer te
vertellen over ’Artsen zonder Grenzen’ en over de kliniek hier in Lae in
het bijzonder. Eén van de vrouwen is een leerkracht en nodigt mij uit om op
de school met de leerkrachten te komen praten. De vrouw vertelt mij dat ze
veel situaties kent, waarbij meisjes zijn verkracht… En zij vind dat
leerkrachten hier meer aandacht voor zouden moeten hebben. En ik ben het
wel met haar eens, een leerkracht kan hier toch zijn ogen niet voor
sluiten….

Deze zaterdag, dit feest doet mij terug denken aan de fantastische
kinderfeesten die ‘mijn’ parochie organiseerde toen ik een kind was.
Hopelijk denken deze kids later met een net zoveel plezier terug aan deze
dag.

Na een mail die ik aan vrienden en familie stuur met dezelfde titel ‘Zambales’ krijg ik de reactie of ik op Filippijnse dansles ben gegaan. Maar nee, [Zambales] is een andere provincie in de Filippijnen waar we deze week naar toe zijn gegaan!
 
Door de hevige regen de afgelopen maanden is de dijk hier gebroken en de rivier drie maanden geleden uit zijn voegen getreden. Elke nieuwe grote regenval heeft de rivier een nieuwe bedding genomen, dwars door het dorp Botolan heen. Het heeft enkel wijken letterlijk onder mee gestroomd zand en as van een vroegere vulkaanuitbarsting begraven. Na elke nieuwe regenval zijn meer en meer mensen naar de evacuatiecentra ‘verhuisd’. Momenteel zijn er acht evacuatiecentra en twee tentenkampen. Daarnaast hebben veel mensen zelf een nieuw onderkomen langs een lange weg gebouwd. In totaal zijn er ruim tweeduizend mensen geëvacueerd. In de wijken langs de nieuw ontstane rivier is de angst groot dat bij nieuwe regen hun huizen de volgende zijn die overstroomd raken. ’s Nachts slapen duizenden mensen daarom uit voorzorg in simpele hutten langs de weg, terwijl zij overdag wel in hun eigen huizen verblijven.
 
De lokale organisaties hebben de opvang voor de geëvacueerde bewoners goed geregeld. Toch bieden wij er deze week ook wat extra hulp. Zo worden er in de tentenkampen meer latrines gebouwd om een uitbraak van diarree of andere ziektes te voorkomen. We distribueren zeep, wasmiddel en tandpasta uit omdat dit na eerdere distributies bij de meeste mensen op is. Hygiëne is een belangrijke basisbehoefte, zeker als mensen zo dicht op elkaar wonen.
 In de grootste evacuatiecentra en de tentenkampen houden we mobiele klinieken en zien we in totaal een kleine vierhonderd patiënten. Er zijn geregeld medische missies en de gezondheidstoestand lijkt dan ook redelijk in orde. De meeste mensen klagen alleen over een verkoudheid, al zien we onder kinderen ook meerdere luchtweginfecties en zijn er mensen met wondinfecties. Omdat de mensen al zo gewend zijn aan de verschillende hulporganisaties, vragen sommige mensen direct wat ze willen. ‘Bloeddruk meten’ of ‘vitamines’ worden dan ook een soort opgeëist, waarna wij iedereen weer uitleggen dat we consultaties doen voor zieke mensen en hen gratis behandelen, maar dat we niet zomaar medicatie of vitamines uitdelen!
 
Na een week in Zambales zit ons werk in de Filippijnen erop. Andere secties van AzG werken nog wel in enkele andere provincies. In de twee maanden na de overstromingen dat Artsen zonder Grenzen – Nederland werkzaam was, hebben we ruim 4000 consultaties uitgevoerd in vier verschillende provincies. 90 soorten medicatie en medisch materiaal zijn hiervoor gebruikt of gedoneerd aan de klinieken om een tekort te voorkomen. Voor de consultaties in de mobiele klinieken hebben we de volgende medicijnen het meest gebruikt: bijna 7000 capsules amoxicilline voor met name luchtweginfecties, 6000 paracetamol en 7000 ibuprofen voor koorts en pijn, 7000 multivitamines, ruim 200 tubes antischimmel zalf en 5000 capsules cloxacilline voor wondinfecties. En dat is nog maar een kleine greep van de gebruikte medicatiesoorten! Daarnaast zijn er duizenden familiekits uitgedeeld en honderden constructiekits. Maar het werk zit er nu op, iedereen gaat weer richting huis. Na de intensieve twee maanden ga ik zelf met een collega nog een weekje op vakantie naar een ander eiland van de Filippijnen om een weekje uit te rusten en te genieten van de jungle, snorkelen en tropische strandjes, maar ik kijk er ook vooral naar uit om weer naar huis te gaan!

Deze vrijdag verlieten de project coordinator van Shamwana, door de bevolking mama PC genoemd, en de logistiek medewerker, het dorp om het project aan hun opvolgers over te laten. De hele week al werd er druk handen geschud en gebruikte de lokale staf iedere gelegenheid om nog even een praatje te maken. In 14 maanden had de project coordinator samen met haar team veel draagvlak weten te bereiken bij de lokale bevolking voor het werk van AzG. Een prestatie op zich in een gebied waar mensen nog met pijl en boog jagen en waar malaria soms gezien wordt als een vloek in plaats van een ziekte. Mede door een fantastische samenwerking met de lokale staf en door vertegenwoordigers uit de bevolking te informeren over malaria, zwangerschap en hygiëne, is het gelukt om veel dorpelingen te overtuigen van het nut van het werk van Artsen Zonder Grenzen. Sommigen lopen nu dagenlang en tientallen kilometers door moeilijk begaanbaar terein om zich te laten behandelen in het ziekenhuis van Shamwana of in een van de Gezondheidscentra in de omringende dorpen.
 
Afgelopen week was er nog een groot feest waar de hele lokale staf, expats en lokale genodigden bij aanwezig waren. Het feest begon met een lange ceremonie  van speeches, waarin beide medewerkers van Artsen zonder Grenzen werden bedankt voor hun hulp en inzet. Iederaan zat in een keurige kring en onder andere de dorpsoudste, het hoofd van de school en natuurlijk enkele vertegenwoordigers van de lokale staf bedankten de vertrekkende collega’s uitgebreid. Na de speeches was er een optreden van een lokale 5 mans drumband die met opzwepende ritmes de dans begeleiden van een jongen die in een zes meter hoge stok wist te klimmen en daarna op de stok over het terrein danste.
 
Bijna de gehele lokale staf kwam Mama PC begeleiden naar de met gruis en gras bedekte landingsbaan. Er werd gezongen en geklapt en toen het een-motorige vliegtuigje zich eindelijk liet horen gejuicht. Veel dorpelingen waren op dit spektakel afgekomen, want zo vaak landt er geen vliegtuig in het dorpje. De tranen vloeiden rijkelijk en er werd over en weer bedankt voor de geweldige tijd. Met veel geronk en gehakkel werd de motor van het 4 persoons vliegtuigje gestart. Enkele minuten later raasde het kleine gevaarte over de landingsbaan om veilig op te stijgen en in de verte te verdwijnen.
 
Een icoon heeft haar missie verlaten, maar de missie gaat verder. Ook zonder Mama PC!

Lae is de tweede stad in Papua Nieuw Guinea, en voor “Artsen zonder Grenzen” begrippen is het hier erg lux. We hebben elektriciteit, we hebben stromend water en (beperkt) internet.

Tenminste als het goed is hebben we deze luxe…. Maar sinds ik hier ben is er regelmatig geen elektriciteit. We zetten dan onze generator aan, zodat we dan zelf stroom opwekken. Als de generator tenminste werkt. In een weekend had de generator het begeven en de elektriciteit viel halve dagen uit. Het was spannend of de ‘medische koelkast’ voldoende koel bleef…..als de koelkast boven de acht graden komt dan is alles niet meer bruikbaar, en moeten we alle medicijnen, die gekoeld moeten blijven, weggooien…. Gelukkig ging het goed en kwam de elektriciteit op tijd terug.

Als de elektriciteit in het ziekenhuis uitvalt start in het ziekenhuis automatisch een stand-by generator. Tenminste als het goed is, meestal…..

Zo’n twee weken terug was er opeens ook geen stromend water. Gelukkig hadden we bij ons huis een watertank, een soort grote regenton. Ik ‘douche’ dan door beker (koud) water over mezelf heen te gooien.

In de kliniek was het best lastig dat er geen water was. Ik ben emmers gaan lenen bij het Cholera team. We hebben de emmers gevuld met regenwater. Naast iedere kraan hebben we een emmer water gezet, gechloreerd, om handen te wassen. Zo konden we toch gewoon ons werk doen.
Er was in de hele stad geen water, en dat is erg lastig. Vooral omdat dit nog nooit eerder was gebeurd, dat er dagen achter elkaar geen water is. Niemand was hier op voor bereid. En het toeval wil dat juist deze dagen het niet regende. Op een nacht word ik wakker van een enorme plensbui. Meestal denk ik dan, dat dit heel vervelend is, omdat de halve stad in één grote modderpoel veranderd. Nu dacht ik dat het wel prettig was, iedereen kan zijn emmers en watertanks weer vullen met regen water. Ik heb me tevreden omgedraaid en verder geslapen. Maar de volgende dag hoorde ik van de nationale staf, dat het alleen in Lae centrum had geregend en niet in de buitenwijken. De nacht erna regende het nog heviger, dit keer ook in de buitenwijken!

De laatste week hebben wij af en toe wel en geen water. Wij wonen best gunstig; als er waterdruk is krijgt onze buurt zo’n beetje als eerste water. Maar als we ‘s avonds thuis komen, is er vaak geen water. Ik denk dat dan ‘iedereen’ thuis komt, en aan het wassen en koken gaat en de emmers vult voor het geval er even later geen water is….

Van de week hebben we één dag geen water én geen stroom in onze kliniek. De counselors hebben een inpandige spreekkamer. Ze hebben met de deur open gezeten, omdat ze anders in het donker zaten. Voor de medische onderzoeken en wondbehandeling hebben we de zaklantaarn gebruikt, om toch goed te zien wat we doen. En in alle spreekkamers steeg de temperatuur enorm, iedereen werd wat gaar… doordat het hier erg vochtig is voelt het als een sauna… maar wat wil je, als de buitentemperatuur ver boven de veertig graden komt…. (Woensdag was de topper; 48 graden)
Wij blijven onze kliniek open houden, dan maar iets minder privacy voor counselors en de cliënten. De gezondheidcentrums in de buurt, die ik bezoek, hebben allemaal hun deuren gesloten. Een briefje aan het hek vermeld; We zijn gesloten omdat we geen water hebben… Waar de patiënten dan heen moeten?

Als ik bij een gezondheidscentrum aan kom, rent er en man naar mij toe. Hij was naar dit gezondheidscentrum gekomen met iemand die ernstige ademnood heeft, waarschijnlijk astma. Hij vraagt of de patiënt een lift naar het ziekenhuis kan krijgen, om daar een dokter te zien. Natuurlijk kunnen we deze man een lift geven, we zouden nu toch terug gaan naar het ziekenhuis. En het is een kleine moeite om hem bij de EHBO te brengen. Even later hobbelen we richting ziekenhuis, met iemand die het inderdaad stik benauwd heeft. Hij heeft geluk dat wij toevallig langs kamen. Ik weet niet hoe deze man anders in het ziekenhuis zou zijn gekomen…

Maar ook in het ziekenhuis worden afdelingen gesloten, hoor ik later. Eén van de chauffeurs zijn vrouw staat op het punt om te bevallen, en ze is naar huis gestuurd…
En bij het hek naar het mortuarium hangt een briefje dat er geen body’s (lijken) worden gewassen, want er is geen water….

De werkzaamheden in de provincie Pangasinan zijn afgerond. Het aantal patiënten met leptospirosis gaat aanzienlijk naar beneden. We hebben wel moeten lobbyen om de behandeling voor leptospirosis in alle algemene klinieken gratis te laten vertrekken. Er is een vernieuwd nationaal protocol waarin dit samen met aangescherpte definities staat vermeld, maar het ministerie van gezondheidszorg is erg traag met de verspreiding hiervan. In de Filippijnse gezondheidszorg moeten mensen vaak betalen voor hun medicatie, maar het is belangrijk dat alle mensen met leptospirosis snel en gratis behandeld worden. De regering betaald de ziekenhuizen terug voor het aantal gevallen van leptospirosis, maar omdat dit een administratieve rompslomp is, is niet elke kliniek hiervan op de hoogte. En helemaal nu wij vele medicatie en dialysematerialen hebben vertrekt aan de grote ziekenhuizen in de provincie, is het zeker van belang dat patiënten hiervoor niet hoeven te betalen! Maar deze week lijken de juiste protocollen ingevoerd en hoeven we voor leptospirosis hier niet meer aanwezig te zijn.
 
Omdat veel mensen de verwoestende overstroming als traumatisch hebben ervaren en in onze follow-up vele mensen over slaapproblemen klagen, hebben we een training georganiseerd voor de medewerkers van de gezondheidsposten in basale counseling vaardigheden. Zo kunnen ze waar nodig mensen met grote mentale problemen wijzen. Het is een train-de-trainer programma waarin deze medewerkers de community gezondheidswerkers verder kunnen trainen. Voor verdere medische zorg is de situatie weer als voor de overstromingen en we hebben er vertrouwen in dat het lokale gezondheidssysteem de zorg goed aan kan.
 
Alle follow-up bezoeken in de plaatsen waar we distributies hebben gedaan zijn ook afgerond. Het was goed om te zien dat alle mensen die een familiekit nodig hadden deze ook daadwerkelijk hebben gehad. De constructiekits waren niet bij iedereen bekend, maar achteraf leek er minder schade aan de huizen dan in eerste instantie leek. In het gebied met de meeste verwoestingen zijn latrines gebouwd. Het tijdelijke tentenkamp waar vele mensen uit deze wijk verblijven heeft voldoende hulp van lokale organisaties. Het is goed om te zien dat het copingsmechanisme en de hulporganisaties zo sterk zijn dat het de en het is duidelijk dat onze hulp in deze provincie niet meer nodig is!

De dokter in Shamwana, geeft me een rondleiding in het ziekenhuis. Er is een malaria epidemie en kamers puilen uit van patienten. Malaria is helaas nog altijd een van de grootste dodelijke ziektes in Afrika. Er zijn slechts 55 bedden, maar inmiddels is het ziekenhuis vol met meer dan 65 patienten, de meeste jonge kinderen. De dokters en verpleegkundigen maken overuren. De laborant doet de ene na de andere test voor malaria. Er zijn met spoed 3 extra verplegers uit lubumbashi gehaald om het team te ondersteunen. Het is indrukwekkend om te zien hoe hard het team werkt om deze epidemie het hoofd te bieden. Voor sommigen komt de hulp te laat. De meesten genezen. Zonder de medicijnen en de zorg van MSF zouden deze kinderen het niet redden.
 
Midden in de tour merkt de dokter op dat de generator plotseling is gestart. Laten we maar even kijken, zegt hij, het starten van de generator betekent dat er een operatie gaat beginnen. We spoedden ons naar de operatiekamer, waar hij informeert wat er aan de hand is. Het blijkt om een keizersnede te gaan. Hij moet assisteren en vraagt me of ik de keizersnede bij wil wonen. Natuurlijk wil ik dat!! Voor ik het weet zit ik met een witte muts op, een mondkapje voor en een operatiejas aan in de het halletje naast de operatiekamer te wachten tot ik word toegelaten. Nadat alle voorbereidingen zijn afgerond en de werkelijke operatie gaat beginnen word ik binnengeroepen. Ik had verwacht dat ik misselijk zou worden, was zelfs bang dat ik wellicht flauw zou vallen, maar op de een of andere manier weet ik mezelf te vermannen. Gefascineerd en als in een droom kijk ik toe hoe het kindje ter wereld komt. Even ben ik bang dat het mis is gegaan… het kindje beweegt niet en maakt geen enkel geluid. De dokter houdt haar op de kop en wrijft over haar rug. Dan begint ze te huilen… Een nieuw leven is begonnen.
 
Half in trance en compleet onder de indruk verlaten we twee uur later de operatiekamer. Er is een expat meeting gaande waar we worden verwacht. Het werk gaat gewoon door… ook na een keizersnede.

Arend Berkenbosch

Na de overstromingen is er momenteel een grote stijging van het aantal patiënten met leptospirosis. Leptospirosis is een bacteriële infectie die voorkomt in tropische gebieden en ook hier in de Filippijnen niet ongewoon is. Het wordt verspreid door de urine van vee en ongedierte en in vochtige omstandigheden kan de bacterie via wonden of slijmvliezen door mensen worden opgelopen. Door de scherpe voorwerpen in de achtergebleven modder en de ontstoken schimmelinfecties hebben veel mensen wonden aan hun voeten. De aanwezigheid van vee en ratten en het waden in potentieel besmet stilstaand water of modder maakt de cirkel van het risico op leptospirosis compleet, zeker onder volwassen mannen die veel op het land of met reconstructie bezig zijn.
 
Het vervelende is dat dit ziektebeeld zonder bloedtesten niet altijd even gemakkelijk te diagnosticeren is. In eerste instantie lijkt de milde variant met koorts, hoofdpijn en spierpijn op een simpele griep. In de meer ernstige variant kunnen ook rode ogen, geelzucht, nierfalen en bewustzijnsstoornissen optreden. Als men de milde variant op tijd behandeld met een eenvoudige antibioticakuur is de patiënt meestal goed te genezen. Maar bij de ernstigere vormen waar verschillende organen kunnen uitvallen is behandeling op een intensive care met nierdialyse noodzakelijk, wat hier alleen in enkele ziekenhuizen kan worden uitgevoerd. Voor sommige patiënten kwam de behandeling dan ook te laat en zijn aan de complicaties overleden. Rond de hoofdstad Manilla met 15 miljoen inwoners is dit aantal al opgelopen tot over de honderd.
 
Het is belangrijk dat mensen met verschijnselen van leptospirosis direct medische hulp zoeken. Omdat veel Filippijnen bij klachten zelf medicatie kopen in plaats van zich door een arts te onderzoeken, is gezondheidsvoorlichting noodzakelijk. Via de televisiespotjes worden mensen al geïnformeerd, maar veel mensen hebben geen TV. Tijdens onze follow-up bezoeken geven we dan ook voorlichting aan mensen en verspreiden we informatiebrochures. Daarnaast hebben we nauw contact met de diverse gezondheidsinstellingen.
In de provincie Pangasinan waar wij nu werken zijn in de klinieken al honderden patiënten behandeld en liggen de tweede lijnziekenhuizen overvol met gecompliceerde patiënten. We geven deze ziekenhuizen antibiotica en infuusvloeistoffen om een tekort hiervan te voorkomen. Door een nauwe monitoring van de situatie kunnen we inspringen als er een grotere uitbraak plaatsvindt.