Afgelopen twee dagen loop ik regelmatig langs het deel van de kinderafdeling  dat onze ‘therapeutic feeding centre’ heet. Hier liggen zwaar ondervoedden kinderen. We ontvangen dagelijks wel een nieuw kindje. Kinderen van wie je niet meer voor kunt stellen dat ze nog leven. Zó mager, zo kwetsbaar.
Op dit moment ligt er een jongetje van 2 jaar. Hij weegt 6,4 kilo. Hij is dus zwaar ondervoed, heeft mazelen opgelopen en een luchtweg infectie.
Al twee dagen lang vecht hij letterlijk voor zijn leven. Al twee dagen lang loopt hij naar adem te happen. Je ziet zijn ribben, de spieren in zijn nek, zijn neusvleugels op en neer gaan, zoekend naar zuurstof. Ondertussen kijkt hij met grote hulpeloze ogen de wereld in en zwaait af en toe met zijn armen heen en weer, niet meer wetend waar hij het zoeken moet.
Wat voel ik me machteloos als ik naast zijn bed sta en zijn moeder mij met vragende ogen aankijkt. We hebben al verschillende antibiotica geprobeerd maar tot nu toe is hij nog geen centimeter opgeknapt. We vermoeden dat hij waarschijnlijk TB heeft, misschien ook HIV….Wij vechten met medicijnen, maar weet niet of we deze strijd kunnen winnen.

Buiten het hek van het ziekenhuis wordt er helaas met een ander doel gevochten. Vanavond om 6 uur kwam het schieten wel erg dichtbij. We moesten alle patiënten uit de internal medicine ward, een bijgebouwtje bij het ziekenhuis, in allerijl naar binnen in het ziekenhuis brengen. Ondertussen rende ik alle kamers langs om de mensen te vertellen dat ze naar binnen moesten gaan en onder het bed moesten gaan liggen als het nog dichterbij kwam. Binnen de muren van het ziekenhuis wachtten we met z’n allen tot het ophield.
Een van de nationale dokters vroeg mij of dit de eerst keer was dat ik in zulke omstandigheden werkte. De eerste keer beaamde ik. Met een vaderlijke glimlach lachte hij mij toe. Zij waren het gewend. Voor de mensen in Noord-Kivu is het de orde van de dag. Leven tussen geweld.
Na een half uur werd het schieten minder en werd het langzaam weer stil. Dan gaan we maar slapen en hopen dat het rustig blijft.

Maartje

Voor de derde opeenvolgende dag ga ik deze ochtend met mijn koffers naar beneden. Drie keer is scheepsrecht? Opgewekt stap ik de basis binnen, geen nieuws gehoord vannacht dus ik verwacht dat alles wel OK zal zijn. Op de basis aangekomen wacht mijn PC me al op. Opnieuw zijn er gevechten uitgebroken vannacht en nog dichterbij het ziekenhuis. Dus alle geplande autoritten worden opgeschort, iedereen blijft waar hij is.
Teleurgesteld maar berustend bedenk ik maar wat ik dan weer ga doen vandaag, van rondhangen op de basis in Kitchanga wordt ik alleen maar doodmoe.
Er is een vacccinatie-campagne tegen de mazelen vandaag, dus ik besluit mee te gaan, ga ik zeker weer van leren. Er zijn veel verpleegkundigen op de basis in Kitchanga omdat een deel van de verpleegkundigen van Mweso al geëvacueerd zijn. Vanwege alle onrusten blijven we daar alleen maar met een skeleton-team. Hier wordt meteen weer creatief mee omgegaan, met al deze verpleegkundigen kunnen we dus makkelijk een paar honderd kinderen vaccineren. Iedereen gaat enthousiast aan de gang met deze nieuwe opdracht, alle spullen worden razendsnel ingepakt en binnen een half uur zijn we onderweg. De ‘relais communautaire’ oftewel locale gezondheidsmedewerkers die ons helpen hebben de bevolking al ingelicht dat we vandaag bij de kerk zullen vaccineren en dat alle kinderen die nog niet gevaccineerd zijn moeten komen. Er staat al een grote groep op ons te wachten. En binnen een half uur loopt het. Ik sta nog niet met mijn ogen te knipperen of het hele team heeft een perfect lopend vaccinatie centrum uitgerold. Kinderen worden geregistreerd, krijgen een vaccinatiekaart, spuiten worden gevuld met het vaccin, het kind krijgt zijn prik daarna worden alle kinderen gescreend voor ondervoeding en krijgen ze een snoepje voor de troost. Elk kind die de ‘deur’ uitloopt krijgt een paarse vlek op zijn vinger. Dit om te voorkomen dat kinderen twee keer komen voor een snoepje (en een prik). Ik ben zwaar onder de indruk van de ervarenheid en goede samenwerking van het team.
Dan word ik via de radio opgeroepen door de project-coordinator, ik krijg toch het groene licht om naar Mweso te gaan! Ik ga snel terug naar de basis en wordt daar ingepraat. Ik besluit ondanks de aanhoudende gevechten rondom dit gebied toch te gaan. Ik wil beginnen met mijn missie, werken met mijn team in het ziekenhuis. Niemand weet wat er komen gaat maar ik voel me veilig met ons veiligheidsplan en ik heb vertrouwen in mijn teamgenoten.
Als ik aankom in het ziekenhuis is mijn team blij me te zien. Ik ga zoals gepland met mijn nationale supervisor om de tafel om de plannen voor de komende dagen te besreken en meer te weten te komen over het team en het ziekenhuis.
Op de achtergrond horen we af en toe wat geschut en geschiet, ik besluit het maar te negeren en me op mijn werk te concentreren.

Maartje

Enorm zere benen en armen, rillend en zwetend van de koorts, misselijkheid en flinke hoofdpijn. Typisch symptomen van malaria al wil ik niet geloven dat het echt zo is. Ook de sneltest bewijst het tegendeel maar dat zegt niet met zekerheid dat het geen malaria is. Wie nog nooit malaria heeft gehad kan zelfs van een paar parasieten al erg ziek zijn en de test kan het dan niet detecteren.

De lokale bevolking in een malariagebied bouwt in de loop van de tijd een bepaalde immuniteit op waardoor ze minder ziek zijn of soms helemaal geen verschijnselen hebben. Omdat wij ‘expats’ deze immuniteit niet hebben slikken we profylaxe maar dit beschermt ook niet voor de volle honderd procent. Dus daar lig ik dan in bed, gevloerd door de malaria en te balen van de nutteloosheid en van de pijn in mijn benen. Waar in Nederland bij het intreden van de herfst de griep de kop weer op steekt, is dat hier in de regentijd het geval met malaria. De eerste verschijnselen lijken zelfs erg op die van de griep maar hier moet je meteen aan malaria denken omdat dit zonder behandeling snel kan verergeren.

Na een zeer beroerde nacht lijken de medicijnen gelukkig goed aan te slaan en kan ik letterlijk weer een beetje uit de voeten. Hier in het ziekenhuis testen we meer dan zestig patiënten per dag voor malaria en het grootste deel is daarvan positief, zeker onder de kinderen. Ik ben hier dus niet de enige en kan me nu in ieder geval beter voorstellen hoe naar al die patienten zich allemaal voelen!

Vandaag krijg ik groen licht om naar Mweso te vertrekken. De gevechten zijn nog wel dichtbij maar de frontlijn lijkt stabiel dus de weg vrij. Ik ben best zenuwachtig om naar Mweso te vertrekken. Maar ik besluit wel te gaan, weet dat als ik me niet veilig voel ik altijd terug kan gaan.
De heenweg is zeer indrukwekkend. Honderden vluchtelingen komen mij tegemoet. Moeders met baby’s op hun buik, peuters op hun nek en hun huishouden op hun rug. Soms zelfs groepjes kinderen alleen. Zouden die hun familie kwijt geraakt zijn? Mensen kijken me aan met lege blikken En dit alles tegen de achtergrond van prachtige groene glooiende heuvels met bloeiende planten. Mijn hart breekt in duizend stukken.

Na een uurtje rijden komen we in Mweso aan. Eindelijk aangekomen bij de plek van bestemming, het ziekenhuis waar ik de komende maanden ga werken. Het ziekenhuis is als een kalme oase in de chaos. Ik praat met de verpleegkundigen en artsen en krijg een rondleiding over alle afdelingen. Ik ben zwaar onder de indruk van de faciliteiten die er zijn en het gemotiveerde nationale team dat er is. En het is hard nodig gezien alle patiënten. Mensen met vreselijke wonden, veel vrouwen die moesten bevallen met een keizersnede en ernstig ondervoedde kinderen. Allemaal patiënten die hulp hard kunnen gebruiken en zonder deze hulp waarschijnlijk niet zouden overleven.
Ik ben blij met wat ik zie, krijg een goede eerste indruk en begin te plannen voor de prioriteiten voor de komende tijd, de vluchtelingen die alleen maar talrijker zullen worden.
Helaas krijg ik aan het begin van de middag al te horen dat ik die middag weer terug moet keren naar Kitchanga, wegens de onveiligheid. Ik ben teleurgesteld maar weet dat dit zo werkt. Als het om veiligheid gaat is de hiërarchie in MSF heel duidelijk; er is geen discussie.
Op de terugweg opnieuw honderden vluchtelingen.. Sommige hebben met zeiltjes een hutje gebouwd langs de weg, anderen zitten bij elkaar bij scholen en kerken. Maar het merendeel wacht niet af en loopt door naar Kitchanga.
Ik herinner me opeens een conversatie die ik had enkele dagen voordat ik vertrok uit Nederland. Ik was met mijn vriendinnen aan het brainstormen voor onze volgende carnavalsoutfit. Mijn ene vriendin, zwanger en dan reeds bevallen, zie dat ze zou gaan als melkkoe, met borstkolf op zak. Mijn dunne vriendin zou een sprinkhaan outfit gaan passen. Ik besloot te gaan als slak, met mijn huisje op mijn rug de wereld rondtrekkend. Nu keert mijn maag om bij het zien van al die mensen, vluchtend met hun laatste hebben en houden op hun rug.
Het romantische slakken idee dat ik had was ook puur vanuit een verwende westerse visie.

Maartje

Leer meteen het leven in Noord-kivu, vandaag was het wegens onveiligheid niet mogelijk naar Mweso te vertrekken, hopelijk morgen. Heb vandaag dan maar besteed aan het bezoeken van de vluchtelingenkampen, erg indrukwekkend. Al die duizenden
mensen met niets. Snotterende en ongewassen kinderen (die je allemaal een
hand willen geven, even slikken maar weigeren kun je toch niet over je
hart verkrijgen) maar wat wil je ook, geen water en maar enkele latrines voor duizenden vluchtelingen.
Binnen 1 week heeft ons team in de twee grote kampen een healthpost opgebouwd en
geopend. In een korte tijd met man en macht uit de grond gestampt en het loopt als een trein.
Geweldig wat we met een team allemaal zo neer kunt zetten. Daar word ik wel blij
van, in al deze rotzooi valt er toch nog iets goeds te doen in de onoverzienbare ellende.

Maartje

Ondertussen is er geen verkeer meer mogelijk tussen Kitchanga en Goma omdat er gevechten zijn in dit gebied. Ik ben blij dat ik in ieder geval in Kitchanga ben nu, en niet vast zit in Goma. Een teamgenoot was van plan haar verjaardag in Goma te vieren, maar zit nu vast, dus dat hebben we hier dan maar gedaan. Het was een geweldige avond. We hadden wat wijn en muziek via de computer en we hebben de hele avond in de huiskamer staan te dansen. Het was een super spontaan en geweldig feestje. Wel raar, sta je daar met mensen die je net kent  midden in een oorlogsgebied, in een MSF T-shirt te dansen… Wat een leven.
Vandaag komen mijn twee teammaatjes uit Mweso hierheen voor een ontspannen Zondag en morgen ga ik naar Mweso. Zin om daar aan het werk te gaan maar vind het niet zo leuk om verder weg te zijn van het leuke team hier en nog geen huis te hebben daar, te leven in het ziekenhuis, afgesloten van email….
Nou ja, op het eerste gezicht zijn mijn twee teammaatjes in Mweso ook aardig dus ik ga er wel wat van maken met de mannen. Wie kan dat toch zeggen, woonde met twee mannen samen in een ziekenhuis.

Maartje

Waar aan het begin zoveel nieuwe dingen waren om over te schrijven, moet ik er nu soms bewust voor gaan zitten om te bedenken welke dingen eigenlijk helemaal niet zo gewoon zijn als ze lijken. Daarnaast gaat de tijd zo snel dat de dag in een paar uur tijd voorbij vliegt en een week slechts enkele dagen lijkt te duren waardoor schrijven er niet altijd van komt.

Juist door de volle en drukke weken was het erg fijn om inmiddels al weer ruim twee weken geleden even in een andere omgeving te zijn geweest. Het weekend begon door naar een AzG project hier 70km vandaan te rijden om patiënten en een collega op te halen. De weg bestaat hier uit wat in Nederland slechts een bospaadje zou zijn en is niet meer dan een één-baans gravel weg vol hobbels en bobbels. De rode ‘weg’ waar vrijwel geen ander verkeer te zien is loopt door fluorescerende felgroen bijna twee meter hoog gras waardoor het net lijkt of we door een natuurlijke tunnel rijden. De felblauwe lucht maakt het plaatje helemaal af en tijdens de ruim twee uur durende tocht passeren we slechts een paar dorpjes met enkele vierkante hutjes, zwaaiende kinderen en loslopende koeien en geiten. De dorpjes zijn zo klein dat er zelfs geen winkeltje of markt te bekennen is en het dichtstbijzijnde grotere dorp is er minstens tientallen kilometers lopen vandaan. Door het werken en wonen in een toch wel geïsoleerde omgeving geeft het rijden een vrij gevoel en het is fijn om wat meer van de omgeving en ook het andere project in Markounda te zien. Dit project aan de grens met Tsjaad heeft een tent als ziekenhuisje en is de basis voor enkele gezondheidsposten in de omringende dorpen. De reis en het bezoek aan het andere project zijn net een soort uitje en alleen de enkele gewapende mannen die we op de terugweg tegenkomen bevestigen de onrust die in dit gebied heerst. Dit doet me weer even goed beseffen wat het doel van het project hier is in dit
afgelegen en vergeten gebied.

Juist door dit besef geeft het een beetje een dubbel gevoel om vervolgens voor een weekend ´R&R´ (Rest&Relaxation) naar de hoofdstad te gaan. Toch is het een fijn vooruitzicht om ook wat anders te zien en te doen dan werken in het afgelegen Boguila. Met een klein vliegtuigje ga ik voor het eerst een lang weekend naar Bangui, wat ondanks dat het de hoofdstad van CAR is niet meer is dan een groot en typisch Afrikaans dorp. De mensen langs de kant van de weg; zittend onder een boom of achter een kraampje met groente en fruit of gefrituurde rupsen, de levendige markt en er zijn zelfs enkele supermarktjes! Het is heerlijk om door de straatjes en over de markt te slenteren, wat te eten en drinken in een lokaal restaurantje en om even te kunnen zwemmen. Het is bizar om te bedenken dat dit ‘grote dorp’ de hoofdstad is van een land dat ruim tien(***) keer zo groot is als Nederland terwijl het slechts drie miljoen inwoners heeft.

Het relaxte weekend vliegt voorbij en het is al weer tijd om terug naar het project in Boguila te gaan. Door er even uit te zijn geweest voel ik pas hoe moe ik eigenlijk ben en om eerlijk te zijn was ik liever nog even in ‘de stad’ gebleven om goed uit te rusten. Ondanks dat het werk erg leuk is, stap ik met een dubbel gevoel in het vliegtuigje terug naar noord-CAR. Ik betrap me zelfs op enige tegenzin, wat ik niet kan begrijpen omdat ik jaren naar dit werk uitgekeken heb. Maar bij het uitstappen op de landingsbaan van onze ‘achtertuin’, de tientallen joelende kinderen en de opgetogen staf die me weer  vrolijk begroeten doen dit gevoel al snel weer verdwijnen. En door een aantal dagen de ondervoede kinderen niet gezien te hebben valt de vooruitgang des te meer op. Eén van de kinderen die vorige week nog te zwak was om zelf te kunnen zitten, staat nu weer vrolijk en ondeugend lachend op zijn beentjes. Wat geeft me dat een bemoedigend en blij gevoel hier toch weer terug te zijn!

Anita

Na een prachtige weg tussen de glooiende heuvels kom ik aan in Kitchanga. Het is net of je door zwitserland met een tropische begroeiing rijdt.
Hier in kitchanga is alles rustig, wel gewapende soldaten op straat maar
verder niets aan de hand. Ik ontmoet hier mijn team met wie ik samen ga werken. We vormen een team maar dit team is verdeeld over twee plaatsen Kitchanga en Mweso. Ik zal gaan werken in het ziekenhuis in Mweso, een plaats een uurtje verder rijden.
Mijn team bestaat uit stuk voor stuk leuke mensen. Ik ben hier erg blij om want dat ik toch wel super belangrijk als je dag in dag uit met elkaar samen werkt en samen woont.

Maartje

Terug in Afrika. Nairobi- airport. Ik herinner me goed de laatste keer dat ik hier was, twee jaar geleden. Op de terugweg van een heerlijke vakantie in Kenia en Tanzania. Met tranen in mijn ogen zat ik hier in een koffieshop tegenover een vriendin. Zo verdrietig omdat onze vakantie over was en ik Afrika achter me moest laten.
Vanaf die dag was ik verkocht. Ik kwam terug naar Afrika, 9 maanden later voor mijn eerste missie voor MSF naar Congo-Brazzaville. En nu opnieuw, na vier en een halve maand thuis geweest te zijn heb ik mijn heerlijke Amsterdamse leventje weer achter me gelaten en ben ik nu op weg naar de Democratische Republiek Congo (DRC). Ik verruil mijn veilige haven met al mijn lieve familie en vrienden voor een plaats waar geweld tegen de bevolking aan de orde van de dag is. Waarom ook al weer? Schiet af en toe door mijn hoofd. Maar ik weet dat ik het antwoord wel weer snel ga vinden.
Via Nairobi vlieg ik naar Kigali, de hoofdstad van Rwanda. Op het vliegveld ontmoet ik mijn eerste collega, de financiële coördinatrice van het project. Een erg aardige meid, het klikt meteen. We worden hier opgehaald door een MSF auto en rijden nu vanuit Kigali naar Goma, van waaruit het project in de provincie Noord-Kivu gecoördineerd wordt. Rwanda, een land zoveel over gelezen, gehoord. Wist niet wat ik me erbij voor moest stellen. Maar het land dat ik zie, het land van de duizenden heuvels is prachtig. Elk stukje land is bebouwd  er waar er een plat stukje gras te vinden is, is een voetbalveld. En de wegen -wauw- het beste asfalt dat ik ook bereden heb in afrika. De grens komen we na allerlei formaliteiten toch nog redelijk snel over. Aan de andere kant van de grens is het asfalt over en vind ik een andere wereld. Welkom in DRC!

Goma, een stad met vele NGO’s en velen soldaten. Hier ontmoet ik een keihard werkend en goed gemotiveerd coördinatieteam. Ik kom aan in een hectische tijd. Sinds een week is in Noord-kivu opnieuw de strijd tussen de verschillende partijen opgelaaid. Velen mensen zijn weer op de vlucht geslagen. Men probeert hard om alles te coördineren maar elk uur veranderd de situatie.

Voor mij is het de vraag of ik mijn project wel kan bereiken. De weg naar het project kan door gevechten afgesneden worden. Na twee dagen briefings in Goma met het coördinatie team wordt de weg toch veilig geacht en kan ik op weg naar Kitchanga.

Maartje

Op mijn eerste vrije dag meteen al zoveel te schrijven, zoveel te zien, zoveel verwondering en zoveel avontuur vanaf moment één! Met mijn 46 kg aan bagage een ongewoon vertrek maar goed, ik moest dan ook pakken voor zomer én winter én een heleboel boeken die mij gaan helpen, want ondanks alle jaren opleiding is het doodeng opeens zoveel verantwoordelijkheid te krijgen.
Het voelde nogal spannend te vetrekken naar een onbekende plek zo ver weg, afgelegen en eng. Maar eenmaal geland werd Pakistan meteen werkelijkheid en was er geen weg meer terug: de hitte die om je benen slaat, oude karretjes op het vliegveld, een vrouwen rij voor de douane en de meest rare tassen en dozen op de bagageband. In de mannenmassa voor de uitgang stond gelukkig de driver met een MSF bordje: ‘Welcome to Pakistan mam’ waren zijn eerste woorden. Toevallig genoeg was net een van de eerste moesson buien losgebarsten dus iedereen was doorwéékt! Half onder een paraplu, over plassen springend maar met natte broekspijpen, bereikten we de auto; gelukkig zijn mijn tassen waterdicht…

In Islamabad ben ik om te beginnen twee dagen ingelicht over de MSF missie in Pakistan, de medische inhoud van het project, veiligheid, cultuur, lopende zaken en meer. Het woonhuis is een relaxte haven met airco kamers, schoon en lekker eten. Het team is super internationaal met bijna alle werelddelen vertegenwoordigd. Vanuit Islamabad door naar Quetta.

Quetta is de hoofdstad van de Balochistan provincie en is duidelijk conservatiever dan Islamabad. Kan je in Islamabad af met een sjaal over borsten en schouders, in Quetta is dat ondenkbaar op straat. Vrouwen zie je eigenlijk nauwelijks buiten en bijvoorbeeld in het vliegtuig worden alleenreizende vrouwen bij elkaar gezet. Ook op het vliegveld zijn er aparte hokjes waar je doorheen moet als vrouw. Quetta is het hoofdkantoor van het Balochistan project met leiding over twee moeder-kind-zorg projecten: een in Kuchlak, een half uur rijden en een in Chaman, op de grens met Afghanistan, 4 uur rijden door het droogste landschap dat ik ooit gezien heb.

Chaman is een vrij rijke handelsstad maar heeft te maken met een reeds jarenlange inloop van vluchtelingen van over de grens. Wij hebben hier een project om te helpen de extreem hoge maternale- en neonatale sterfte te verminderen. We runnen het vrouwen gedeelte van het overheidsziekenhuis, een poli, verloskamers, ante- en postnatale zorg, een afdeling en een operatiekamer. Een klein maar heel fijn project en als ik de verhalen hoor van hoe het er uit zag vóórdat MSF er was, bijzonder hard nodig….

Alexa

Hallo, ik ben Alexa ter Horst, 30 jaar oud en Nederlandse tropenarts. Ik studeerde geneeskunde in Amsterdam, fantastische stad om te studeren. Geïnspireerd door de medicijntransporten die ik met een kleine studentenorganisatie reed naar Joegoslavië, solliciteerde ik al voordat ik afgestudeerd was voor de tropenopleiding. De tropenopleiding is de leukste specialisatie die Nederland heeft omdat je in korte tijd wordt klaargestoomd als allround arts met veel tips en trucs voor in een resource poor setting. Onder begeleiding van oud tropenartsen deed ik een jaar chirurgie en een jaar gynaecologie opleiding, twee basis vakken voor gecompliceerd werk in de tropen. Tijdens de twee jaar opleiding krijg je als tropen arts-assistent, verschillende opleidingsdagen van alle specialismen verbonden aan de Nederlandse vereniging voor tropische geneeskunde. Geweldige dagen waarbij je les krijgt in oogchirurgie op koeienogen, je leert hoe je je operatiescharen zelf moet slijpen, hoe je een bevalling doet van iemand die al dagen bezig is naar het ziekenhuis te komen en nog veel meer.
Na de praktische jaren tropenopleiding doe je ook nog een drie maanden lange, zeer intensieve cursus aan het Nederlandse tropeninstituut. Daar ligt de focus meer op primary health care maar passeren ook alle tropische ziekten de revue, oefen je interculturele communicatie, plannen van interventies plus management en leer je alles over gezondheidssystemen in verschillende tropische landen.

Als kersverse tropenarts met veel zin om te beginnen, solliciteerde ik voor artsen zonder grenzen. Ik kreeg een baan voorgesteld in Pakistan, op de grens met Afghanistan! Niet zomaar een voorstel en niet zomaar voor te stellen vanuit een vrolijke lente in Amsterdam. Maar here I am, en het is tóch een beetje zoals ik me voorgesteld had: droog, conservatief, prachtig project, hard werken en weinig vrijheid. En omdat ik zoveel ongelooflijke dingen meemaak, te mooi om te vergeten, te grappig om niet opgeschreven te worden en te schrijnend om je ogen voor te sluiten, ga ik veel schrijven.

Dank voor het lezen en de mogelijkheid mijn verwondering te delen,

Alexa