In Congo is er een overdaad aan leven, in de ruimste zin van het woord.
Kinderen worden aan de lopende band geboren maar in de zaal ernaast blazen hun broers en zussen net zo snel hun laatste adem uit.
De bananenboom naast mijn hut heb ik nu al voor de derde keer tot op de bast gesnoeid maar elke week krijg ik weer nieuwe bladeren in mijn gezicht. Dagelijks wordt er met een bezem door de keuken gegaan maar een minuut later springen, rennen of vliegen de duizenden verschillende insecten weer over elkaar heen. Elke stip of vlek beweegt en leeft.
Overal groeit en bloeit er continu leven en tegelijkertijd bederft en sterft het in hoog tempo weer af. Alsof de film van het leven in de Congo versneld wordt afgedraaid.

Heuvels die zwart en verkoold zijn geteisterd door brand staan een aantal maanden later weer helemaal begroeid en in volle bloei. Als een klein kind wijs ik naar alle bloemen, planten en bomen en vraag de bevolking wat het is. Koffie, mango?s, papaja?s, cacao, bananen, suikerriet, rijst. Het is het grootste biologielokaal en vivo. Alles lijkt hier te kunnen groeien. Des te schrijnender is het dat er met deze vruchtbare grond nog steeds ondervoede kinderen en volwassenen zijn. Maar dat geeft wel aan hoe ontregeld de Congolese samenleving is, dat de meeste mensen nog nauwelijks het besef van toekomst hebben om land te bewerken. De afgelopen jaren was het de regel dat alle akkers geplunderd werden en de
boeren het oerwoud invluchtten.

Materiele spullen als kleren en auto?s die in het Westen al ten dode waren opgeschreven komen in de Congo weer tot leven. Min en min wordt plus. Zoals blijkt uit de veertig jaar oude overbelaste truck, die in Nederland zonder APK niet toegestaan is verder te leven, maar die hier zonder problemen door een rivier rijdt waar geen enkele Nederlandse APK goedgekeurde auto zich aan zou wagen.

Kinderen rennen en spelen zingend op straat en zelfs de koeien in de Congo heb ik loeiend zien huppelen. Het leven is hier besmettelijk, almachtig en onuitroeibaar. Alsof er iemand boven met de Pokon heeft gemorst. Reden voor mij om op de compound een moestuin te beginnen.

Deze hoge levenscyclus bevat niet alleen dieren, planten en spullen maar ook gedachten, emoties en ontmoetingen. Het leven is op alle vlakken intens waardoor je elke avond om negen uur uitgeput in slaap valt .
In Nederland zie ik heel veel activiteit maar weinig leven, in de Congo is er weinig activiteit maar heel veel leven.

De Congolees beschrijft zichzelf terecht als panvitalistisch. Zelfs na tien jaar burgeroorlog en vier miljoen doden lijkt de vitaliteit van het land en haar inwoners onuitputtelijk. Ik verbaas me dagelijks over de kracht van het Congolese leven, of beter gezegd overleven.
De inwoners van Baraka die hun werk verrichten met soms minder dan een maaltijd per dag, en in enkele gevallen daarbij ook nog een pot voetbal spelen waarbij ze mij met mijn drie maaltijden per dag in het stof laten bijten.

De Congolees is van elastiek. Zowel fysiek als mentaal. Taai, sterk en veerkrachtig. Het elastiek is lastig te vormen of te plooien en tot frustratie van de manipulator gaat hij in elke situatie vanzelf weer terug naar de meest ideale uitgangspositie: volledig ontspannen.

Vergeleken met de Congolezen ben ik van hout. Hard, stug en vol splinters. Met redelijk gemak door de manipulator gevormd in de gewenste staat, en blijft zich daar dienstbaar en betrouwbaar aan houden. Maar de vorm is statisch en als de situatie verandert en het eenmaal breekt lijkt het hout niet meer hersteld te kunnen worden. Ik voel me kwetsbaar en ge﮴imideerd in deze levenslust van Congo.

Steven

Omdat cijfers mij over het algemeen meer zeggen dan woorden, hieronder Congo in getallen. Ik heb de onderstaande cijfers uit recente verslagen, onderzoeken en gesprekken met deskundigen van hulporganisaties in Baraka en omgeving gehaald. Sommigen getallen gelden dus alleen voor Baraka of Oost-Congo.

1 op de 2 Congolese vrouwen kan lezen
1 op de 3 kinderen haalt niet het vijfde levensjaar
1 op de 4 Congolezen heeft slechts toegang tot gezondheidszorg
1 op de 5 kinderen maakt de lagere school af
1 op de 6 Congolezen heeft een radio
1 op de 7 kinderen overleeft de geboorte niet
1 op de 8 Congolezen heeft toegang tot goede drinkwater en sanitatie voorzieningen
1 op de 9 kinderen met diarree en uitdroging wordt met de juiste therapie ondersteunt
1 op de 10 Congolese jongeren is HIV of TB besmet
1 op de 30 Congolezen heeft een mobiele telefoon
1 op de 100 kinderen slaapt onder een veilige klamboe
1 op de 440 Congolezen heeft een emailadres
1 op de 1000 Congolezen heeft een vaste telefoonlijn
1 op de 2000 Congolezen heeft een bankrekening
1 op de 3000 inwoners in Baraka heeft een TV*
1 op de 9000 Congolezen is arts (de helft van alle Congolese artsen woont echter in Kinshasa waarmee er in de rest van het land 1 arts op 50.000 inwoners is)

4,2 miljoen weeskinderen (waarvan 800.000 door HIV/AIDS)
2 op de 5 kinderen in de leeftijd van 5 en 14 gaat niet naar school aangezien
1 op de 3 kinderen werkt, er nog
500.000 kinderen op de vlucht zijn, en er
33.000 kindsoldaten rondzwerven

Congolese levensverwachting: 43 jaar
Het gemiddelde aantal kinderen dat een Congolese vrouw krijgt: 7
Congolese bevolking minderjarig: 70%
Geschatte bevolking 2006: 52 miljoen
Geschatte bevolking 2050: 181 miljoen
In 2050 zal Congo bij de tien meest bevolkte landen ter wereld horen en de hoofdstad Kinshasa bij 驮 van dichtbevolkste steden.
En al die ontwikkelingen in een land dat momenteel 30 km snelweg heeft.

Met deze getallen in het achterhoofd lijkt de situatie een kinderkaravaan waarvan de meeste kinderen de kans niet krijgen om gezond te blijven, onderwijs te krijgen en volwassen te worden. De relatief kleine groep die de volwassenheid wel bereikt is nagenoeg ongeschoold maar heeft de grote verantwoordelijkheid om deze continu groeiende kinderrepubliek de komende decennia in goede banen te leiden. De grote vraag wat en wie de bovenstaande cijfers doen keren.

*in Baraka staan er 5 TV?s op een bevolking van 15.000 man. Dus bij het sporadische ontvangst van een poulewedstrijd (Werder Bremen-Chelsea) in de Champions League verzamelen zich meer dan 600 mensen om een kaartje te kopen bij de eigenaar van het toestel om het spektakel te kunnen aanschouwen. Aangezien ik halverwege de eerste helft kwam heb ik vanaf de achterste rij niet veel van de voetbalwedstrijd gezien. Reden hiervoor is dat het beeldscherm van de TV een grootte heeft van 30 bij 40 cm. Waarmee je dus op gemiddeld 2 vierkante centimetre beeldscherm per persoon uitkomt, dat vergelijkbaar is met een bioscoop van 10×10m waar een half miljoen mensen naar kijken.

Steven

Rusia is drie jaar oud en is een paar dagen geleden met haar moeder in het ziekenhuis gekomen. Ze heeft geen broertjes of zusjes. Haar vader is niet bekend en haar moeder lijdt aan de gevreesde combinatie van AIDS en TBC.
Rusia is door haar moeder slechts met TBC besmet geraakt.

Rusia en haar moeder komen uit Misisi. Dit is een plaats in de bergen waar alle kansloze Congolezen hun laatste geluk zoeken. Hier zijn duizenden mannen, vrouwen en kinderen dagen en nachten achter elkaar met hun zeef door het water en zand aan het schuiven in de hoop op datgene dat hun moet redden uit de ellende: goud.

Waar de rijkdom van de bergen zich moeilijk lijkt te delen in een snelgroeiende en overbevolkte samenleving, zijn er enkele microben die in deze omstandigheden juist hun kans grijpen. Statistisch wordt de kans steeds groter om aan het einde van een jarenlange zoektocht in Misisi in het bezit te zijn van TBC of HIV in plaats van goud.
Alle elementen van de ideale voedingsbodem voor TBC en HIV zijn aanwezig. Ondervoeding, uitputting, prostitutie, gebrek aan educatie en met name de vochtige slecht geventileerde mijnen waar de goudzoekers met tientallen boven op elkaar zitten.

Mijnwerkers passen in het gevreesde rijtje van vrachtwagenchauffeurs en soldaten.
Op een kaart van Afrika is duidelijk te zien dat de gebieden waar deze groepen zich bevinden er ook schrikbarend hogere percentages HIV en TBC aanwezig zijn. De prevalentie licht donkerrood op langs snelwegen, in mijnstreken en oorlogsgebieden.

Gezondheidszorg is nagenoeg afwezig in Misisi. Een paar geschoolde verpleegkundigen hopen in deze goudkoorts hun klompje mee te pikken en hebben hoge financi묥 eisen aan hun behandeling gesteld. De grote groep ongelukkigen zonder geld maar wel een ziekte is dus genoodzaakt om de dagenlange reis vanuit de bergen naar het meer te maken, in de hoop dat de gratis hulp van Artsen zonder Grenzen hen uit hun lijden verlost.

Rusia en haar moeder zijn op dezelfde wijze op zwaar verwaarloosde manier binnen gekomen. Nadat bijna alle testen positief waren zijn ze beiden op medicijnen gezet. Dagelijks loop ik de TBC kliniek in om te kijken hoe het met Rusia en haar moeder gaat. Stap voor stap lijkt Rusia op te knappen en komt er weer licht in haar ogen. Sinds kort komt ze me zelfs tegemoet lopen om te spelen.
Moeder ligt echter met een infuus in bed en lijkt meer moeite te hebben om te herstellen. Als ik na een paar dagen afwezigheid weer terugkom in het ziekenhuis ligt moeder met hoge koorts, kortademigheid en holle ogen in bed.
Een alleenstaande vrouw die uit een andere regio komt en besmet is met HIV en TB vormt voor de locale verpleegkundigen en dokters geen motivatie om intensief te behandelen. Vol verdriet en frustratie probeer ik met nieuwe medicijnen het tij te keren. Maar terwijl Rusia inmiddels volledig opgeknapt vrolijk met haar leeftijdsgenootjes door de ziekenzaal rent lijkt haar moeder angstig dicht naar het einde te kruipen.

De volgende ochtend hoor ik dat ze overleden is. Snel loop ik naar de TB kliniek om Rusia te zoeken. Bij aankomst zie ik haar samen met haar vriendjes en vriendinnetjes uit een grote pan eten. Ze kijkt me zoals altijd lachend aan. Ze kan zich nog niet beseffen welk kansloos lot haar wacht als weeskind in de Congo van onbekende vader en HIV-positieve moeder.
Als ik haar roep rent ze op de veel te grote slippers van haar moeder naar me toe. Trots laat ze me de nieuwe aanwinst zien. Hoe kan ik haar nou duidelijk maken dat ze deze slippers goed moet bewaren. Over een paar jaar zal het de enige herinnering aan haar moeder en familie zijn.

Steven

Als je ziek bent en je staat in de hoofdstraat in Fizi heb je twee keuzes. Links staat de ziekenpost van Artsen zonder Grenzen, rechts het gebedshuis van CEPAC.
Het aanbod van de ziekenpost van Artsen zonder Grenzen is een polikliniek, een kraamkliniek en zeven bedden voor opname met een maximaal verblijf van twee dagen. De behandeling wordt ondersteund door getraind personeel en gratis medicatie.
Het aanbod van het gebedshuis van CEPAC is een grote heuvel waar ieder een hut mag opzetten, zijn eigen gebedskruiden en voedsel mag verbouwen en waar momenteel vierhonderdenzesenzeventig pati뮴en zijn neergestreken die een maximaal verblijf hebben van vier maanden. De behandeling wordt ondersteund door God.

Voor een Congolees is de keuze snel gemaakt. De aantrekkingskracht van CEPAC (Communite Eglises Pentecotes Afrique Centrale) boven andere religieuze of medische organisaties heeft zich al eerder op andere plekken bewezen. Deze organisatie vormt een onderdeel van de Pinkstergemeenschap, 驮 van de meest populaire en snelstgroeiende religieuze organisaties in Congo en de rest van de wereld. Voor Nederlandse begrippen is de Pinkstergemeenschap misschien een onbekende protestantse zijtak. Maar wereldwijd vormen ze een grote religieuze speler met meer dan een half miljard aanhangers. Een knappe prestatie voor een organisatie die net honderd jaar oud is (opgericht in 1906 in de Verenigde Staten). En dagelijks komen daar duizenden aanhangers bij, verspreid over de verschillende continenten, Latijns Amerika (Brazili묠Guatemala), Azi련Zuid-Korea) en Afrika (Nigeria en Kenia). Ook in de regio van Baraka gaat deze groei niet ongemerkt voorbij.
Het is verstandiger om met deze bolwerken samen te werken dan de concurrentie aan te gaan. Dus nadat ik links eerst les heb gegeven over het syndromale behandelingsdiagram van seksueel overdraagbare aandoeningen ga ik rechts op zoek naar hun antwoord op deze pathologie.

Twee jaar geleden heeft de CEPAC een stuk grond gekregen in het dorp. De kerk van het terrein is nog niet verder gekomen dan een karkas van een paar lagen steen met een altaar in het midden, maar in de tuin achter de kerk staan al honderden rieten hutjes. De rieten hutjes maken de mensen zelf bij aankomst om hen tijdens het verblijf van de behandeling te beschermen tegen de natuurlijke elementen. Tussen de rieten hutjes die soms niet hoger zijn dan een meter worden gewassen verbouwd door de zieken en hun meegereisde gezelschap. De zieken komen vanuit alle windstreken en hebben soms reizen van een week of meer gemaakt om hier behandeld te worden. In elk dorp in de Congo staan wel een paar gebedshuizen, maar er zijn weinige met de reputatie van Fizi.

De spiritueel leider van dit gebedsdorp is pr괲e Aoji. Een achttienjarige jongen van nauwelijks anderhalve meter hoog. Hij heeft twee jaar geleden een oproep van God gekregen om op deze plek mensen te gaan genezen.

Terwijl ik verrast rondkijk naar de vele mensen om me heen is het volgens Aoji momenteel rustig in de enclave. Een paar maanden geleden waren er meer dan zevenhonderd zieken over de heuvel verspreid, maar de meeste zijn inmiddels genezen en weer naar huis. Bijzondere genezingen zijn er genoeg, Aoji kan niet meer bijhouden hoeveel. De meest opmerkelijke gevallen zijn al genezen en dus niet meer aanwezig op het terrein maar volgens hem zijn in bijna elk dorp in de omgeving de rondlopende getuigenissen van Gods werk te aanschouwen.

Aan de hand van Aoji?s omschrijvingen lijken de meeste zieken te lijden aan epilepsie, geestelijke of lichamelijke handicaps en onvruchtbaarheid.
De behandeling is er op gericht de slechte geesten uit het lichaam te verwijderen. Deze uitdrijving gebeurt door middel van bidden, het zingen van liederen en prediken van Gods Woord. In de ochtend een sessie en in de avond 驮. Behalve deze religieuze activiteiten smeren ze een heilige zalf over de zieken en wordt er aangeraden om speciale rozen in de rieten hut op te hangen.

Er zijn vijfendertig vrijwilligers werkzaam die het bidden assisteren. Het is fascinerend met hoeveel overgave en compassie de vrijwilligers over de zieken en hun behandeling spreken. Deze sterke overtuiging alleen zal al een grote genezende placebo werking hebben.

Maar het lijkt me toch verstandig als de inwoners van het dorp ook een meer medisch gericht onderzoek zullen krijgen. Ik stel mijn gastheren voor om alle mensen met koorts en zwangeren ook aan de overkant van de weg te laten langs gaan.
Daarbij in gedachten dat religie en geneeskunde elkaar niet hoeft uit te sluiten. Een paracetamol tegen de koorts en pijn vereenvoudigt het bidden en bezoek aan de kerk. En het bidden en bezoek aan de kerk kan op zijn beurt mogelijk weer de kracht van de medicijnen versterken.

Pretre Aoli en zijn kompanen knikken instemmend. Ze vinden het wel een goed plan om voor de zieken in de hoofdstraat vrij verkeer tussen links en rechts te laten plaats vinden. Wellicht dat een grote groep mensen in de ziekenpost al succesvol behandeld wordt en dat er minder mensen in zijn dorp komen. Dan krijgt hij eindelijk tijd om een dak op de kerk te bouwen.

Steven

Mijn collega Jean gaat trouwen. Een aantal maanden geleden heeft hij de knoop doorgehakt. Ondanks dat zijn vrouw hem acht kinderen had geschonken kon hij niet accepteren dat zij af en toe met andere mannen sliep. En daarbij was het nu natuurlijk niet meer zeker of al die acht ook wel van hem afkomstig waren.
Na een gesprek met de kerk was de scheiding beklonken. Hij ging op zoek naar een nieuwe vrouw en had daarvoor een lijst met eisen opgesteld. Het liefst wilde hij een Muzungu trouwen, die zijn namelijk wel monogaam, volgens Jean.

Na twee maanden zoeken had hij een andere vrouw in het dorp gevonden. Maar er zaten wel nog wat haken en ogen aan. Een huwelijksaanzoek in de Congo doe je niet op de knie뮠op een verlaten tropisch strand met een ring in je hand. Zo makkelijk gaat dat niet. Eerst dient er over de prijs stevig onderhandeld te worden met de ouders van de vrouw.
De prijs is een optelsom van de waarde van de heupen, de borsten maar met name het hoofd. Hoe meer educatie de vrouw heeft gehad hoe hoger de prijs. De investeringen van de vader in schoolgeld en in een enkel geval collegegeld voor de universiteit dient zich allemaal terug te betalen. Uiteindelijk kan er soms een bedrag uitkomen van meer dan duizend dollar, wat voor velen een driedubbel jaarsalaris is. Maar voor een goede vrouw steek je je in de schulden.

Jean lijkt in eerste instantie een aardige prijs te hebben geregeld met de vader van de vrouw. Totdat haar broers uit het buurland komen en bij Jean ook een eisenpakket inleveren. Er moeten nog wat dollars bovenop en na de lange reis willen ze voor vanavond ook een geit. Bij zijn vrienden kan hij nog wat geld lenen en uiteindelijk mag hij het definitieve bedrag verspreid over drie termijnen betalen.

Dan is de grote dag aangebroken. Tijdens de huwelijksvoltrekking voor de burgerlijke stand wijst de ambtenaar nog eens op alle verplichtingen en regels die men aangaat. Wanneer een getrouwde man met een andere vrouw betrapt wordt is er een boete van tienduizend Congolese francs, omgerekend twintig dollar. Wanneer de vrouw een misstap maakt kost ze dat vijftienduizend francs en wanneer men besluit te scheiden kost het koppel dat dertigduizend francs. Deze bedragen dienen cash uitbetaald te worden aan de ambtenaar die voor u staat.

In aansluiting op de offici묥 plechtigheid wordt er gegeten in een provisorische hut naast het huis van Jean. Nadat de ceremoniemeester heeft uitgelegd dat het kartonnen bordje verspreid dient te worden vastgehouden zodat het kostbare eten er niet aan de zijkant afvalt en de pater alle spijzen heeft gezegend kunnen de gasten langs de pannen om op hun borden grote torens voedsel te plaatsen. Als eerste natuurlijk het bruidspaar en hun ouders.

Er worden een aantal speeches gehouden en de cadeaus worden ingeleverd. Het zijn louter enveloppen die Jean moeten steunen om zijn schuld te betalen. In sommige gevallen is de envelop leeg en staat er een bedrag opgeschreven dat Jean van zijn schuld mag aftrekken.

Na de cadeaus en slechts een uurtje dansen wordt door de ceremoniemeester het feest ten einde verklaard. Ik ben verbaasd aangezien de Congolezen over het algemeen tot diep in de nacht feesten, maar iedereen lijkt braaf te gehoorzamen.
Het bruidspaar verlaat het feest en gaat het huis van Jean binnen, terwijl de menigte voor de deur blijft staan. Ik drink mijn glas leeg en maak aanstalten om te vertrekken als ik op mijn schouder wordt getikt. Hoe kan ik vertrekken als het belangrijkste moment van het huwelijk nog moet komen. Over tien minuten zal het beddengoed worden getoond waarop het pas getrouwde stel momenteel de liefde bedrijft. Als het laken wit is gebleven moet de familie de geschenken en de bruidschat terug geven, wanneer het rood is moet Jean zijn bedrag verdubbelen.
Ik ben benieuwd welke kleur Jeans voorkeur heeft.

Steven

Laatst kregen wij een aangenaam bericht, ons ziekenhuis had een prijs voor
het schoonste ziekenhuis gekregen. Zo die is binnen! Als je door het
ziekenhuis loopt zou je het niet zeggen. Met gebrek aan water en een
overschot aan pati뮴en met hun begeleiders + kinderen en nu veel modder is
het een lastige klus. Ook de grote club schoonmakers is geen gemakkelijke
groep met altijd veel problemen onderling en met de medici. De prijs kwam
dus als een verrassing. Er was een wedstrijd gehouden voor het schoonste
huis, de schoonste school, schoonste markt, kliniek, caf頥n dan natuurlijk
ook natuurlijk het schoonste ziekenhuis. We kregen een uitnodiging voor de
ceremonie en om de prijs in ontvangst te nemen. We vertrokken met twee
schoonmakers en Grati뮠(de verantwoordelijke voor de hygi뮥 in het
ziekenhuis) richting Gisuru, een stadje in onze regio waar de ceremonie werd
gehouden.

Onderweg kwamen we de cologne van de gouverneur tegen. Hij was een school
aan het bezoeken. ‘Ja hierheen’ zei Grati뮮 Ik zij nog: ‘ja maar moeten we
niet door dan?’ Maar hier werd niet naar geluisterd. Wat bleek, de school
had de prijs voor de schoonste school in de wacht gesleept, dus de
gouverneur kwam de school bezichtigen. Bij de school aangekomen voegde
Grati뮠(die gek is op hooggeplaatste ambtenaren) zich onmiddellijk bij de
groep van de gouverneur en liet terloops even vallen dat het ook wel eens
leuk zou zijn als hij ons ziekenhuis zou bezoeken.

Na de schoonste school reden we in cologne van de gouverneur richting
Gisuru. Het dorpsplein was versierd en vol met mensen en
dansgroepen. Eerst werd de prijs uitgereikt voor het schoonste huis dat
toevallig ook in Gisuru was. Met 300 man richting het huis. Daar aangekomen
stond de gouverneur voor het huis te wachten, ik hield mij een beetje op de
achtergrond maar dat hoorde niet bij het plan van Grati뮮 ‘Dit is een goed
tijdstip om je aan hem voor te stellen Jouke’ ik zei nog, ‘nee dat is niet
nodig’ maar ik werd al aan mijn arm meegesleurd naar voren. Jezelf
voorstellen in Burundi is niet moeilijk, standaard: Bonjour, je suis Jouke,
enchant頭onsieur de gouverneur, ca va bien? Ok頤at hadden we gehad. Daarna
gelijk het schoonste huis in. Niet echt iets bijzonder, fluorescerende
kleedjes op een bruine bank. Stonden we met z’n alleen met de armen over
elkaar elkaar aan te gapen. aah vraiment tr賠tr賠propre.

Daarna terug naar het dorpsplein waar de rest van de prijzen werden
uitgereikt. Het was een nationale actie om de hygi뮥 te promoten. Er werden
gezongen over hygi뮥 en er werd een danswedstrijd gehouden. De dansers uit
ons dorp werden tweede, de prijs 15 dollar. Toen wij met ons ziekenhuis aan
de beurt waren vroeg ik aan Grati뮠of hij de prijs in ontvangst wilde
nemen. Bescheiden twijfelen kent Grati뮠niet, dus dat was d’accord.
Apetrots nam hij het certificaat en 5 emmers met deksel in ontvangst. Een
erg leuke opsteker voor het ziekenhuis en het schoonmaakpersoneel!

Jouke

Op maandagmiddag komt er in het ziekenhuis een verwijzing binnen van het Centre Chirurgical et Hopital de Reference de Fizi. Dit is van oudsher het grote staatsziekenhuis waar alle kleinere klinieken in de regio, zoals Baraka, in geval van ernstige trauma of complicaties hun pati뮴en naar toe kunnen verwijzen. Het is een prachtig gebouw dat door de Belgen in jaren vijftig gebouwd is en met zijn ruime zijvleugels een capaciteit heeft van meer dan tweehonderd bedden.
Momenteel staat het grootste gedeelte van het ziekenhuis echter leeg. Hooguit veertig bedden zijn er nog over waarvan er slechts een paar gevuld zijn met pati뮴en.

Een reden voor deze leegstand is dat de buitenlandse hulporganisatie die dit ziekenhuis zou steunen met een groot gedeelte van het geld ervan door is gegaan. Ik moet nog wennen aan het feit dat er zelfs buitenlandse hulporganisaties zijn die een groot gedeelte van het gedoneerde geld (vaak beschikbaar gesteld door de Verenigde Staties) achterover drukken. Ik kan nu ook beter plaatsen waarom de baas van deze organisatie tijdens ons kennismakingsgesprek tot mijn verbazing zo enthousiast vertelde over zijn onroerend goed investeringen in Latijns Amerika. Niet direct het onderwerp dat ik op mijn agenda had gezien de voortwoekerende cholera epidemie in de omgeving die vroeg om een gezamenlijke aanpak van de buitenlandse hulporganisaties.
Waarschijnlijk wordt volgens deze man de schijnbaar onuitputtelijke hoeveelheid ontwikkelingsgeld beter ge﮶esteerd in akkers in Argentini려an in kantoorartikelen of dure jeeps in de Congo. Iemand anders rekent in hoeveelheid mensen die hun vaccinaties of een levensreddende malariakuur zou ontvangen. Zo kan elke dollar verschillend bekeken worden.

Op steun van de Congolese regering hoeft het Centre Chirurgical et Hopital de Reference de Fizi voorlopig niet te rekenen. Dus door de verduistering van de hulporganisatie hebben de verpleegkundigen het afgelopen half jaar geen inkomsten ontvangen, moeten de pati뮴en hun medicijnen zelf op de markt kopen, en hebben we zelf maar wat hechtmateriaal en andere verbandspullen naar ons verwijshospitaal laten sturen.
In het andere grote ziekenhuis in het noorden van de regio is de situatie helaas niet veel anders waarmee in de praktijk de kliniek van Artsen zonder Grenzen in Baraka de enige mogelijkheid van verwijzing in de regio is geworden.

Als de verpleegkundige mij de offici묥 verwijsbrief met de fraaie handtekening van geneesheer-directeur in mijn handen stopt kan ik de reden van de verwijzing niet goed plaatsen. Mort in utero, oftewel het kind in de baarmoeder is overleden. Dit is natuurlijk een hele trieste zaak maar zeker met het hoofdje al halverwege de vagina zou een arts dat toch zelf moeten kunnen oplossen, ook al is de uiteindelijke noodoplossing in de Congo niet algemeen geaccepteerd (craniotomie, hierbij wordt de schedel van het overleden kind geopend om de herseninhoud te verwijderen en daarmee de schedelomtrek de verkleinen waardoor de geboorte alsnog via de vagina kan plaats vinden).

Wanneer ik de vrouw echter op de afdeling zie is het duidelijk dat er meer aan de hand is dan dat geneesheer-directeur in zijn brief heeft geschreven. De vrouw is met een pral gespannen buik van bloed en pus in ernstige shock. Er is geen tijd voor boosheid en verwondering dat een arts deze vrouw in een auto heeft gestopt voor een twee uur durende rit over diepe hobbels en kuilen van rivieren en moerassen.
Snel wordt de vrouw naar de operatiezaal vervoerd en wordt de buik geopend. Mijn Congolese college kan zijn braakneigingen niet onderdrukken bij het vrijkomen van de gassen van verrotting uit de buik. Dit kind is minstens een week geleden al overleden en heeft met de gas producerende ontstekingen gaten veroorzaakt in de baarmoeder en omliggende organen. Meer dan drie uur wordt er geopereerd om de schade te herstellen maar het leed lijkt onherstelbaar. Diezelfde avond word ik via de radio op de hoogte gebracht dat de vrouw op de afdeling is overleden. Als ik de verpleegkundige vraag wat het geschreeuw op de achtergrond is zegt hij dat ik beter op de compound kan blijven aangezien er een ruzie bij de nabestaanden is ontstaan.
Ik zeg dat ik met alle liefde de situatie en de complexiteit van deze verwijzing aan de familie wil uitleggen maar volgens de verpleegkundige is dat niet het probleem.
Het blijkt dat de man van de overleden vrouw de bruidschat nog niet had betaald aan haar familie. Nu echter bij de eerste zwangerschap zijzelf en het kind zijn overleden weigert hij voor zo een waardeloze vrouw te betalen.

Steven

De dagelijkse dilemma?s in hulpverlening stapelen zich voor een Muzungu in ontwikkelingsland snel op. Wie moet je wel helpen, en wie niet. En waarom dan wel, of juist niet.

Op zich lijkt het een duidelijke vraag waarmee je op reis gaat: Wie ga ik helpen?
Vanuit het hoofdkantoor in Amsterdam wordt je voor vertrek ingelicht over de bekende do?s en dont?s in je werk en mogelijk ook priv鮠En hiernaast heeft ieder in de loop der tijd zijn persoonlijke richtlijnen van hulp opgesteld (geen bedelaars, wel straatartiesten, geen kinderen, wel gehandicapten, geen geld, wel eten, etc). Maar er zijn altijd gevallen die buiten de richtlijnen vallen. En de richtlijnen zelf zijn er natuurlijk om kritisch tegen het licht te houden en juist de flexibiliteit te hebben om daar in bepaalde situaties van af te zien.

Om het overzicht te behouden heb ik als eerste de hulpdilemma?s opgedeeld in een categorie binnen het ziekenhuis en buiten het ziekenhuis. Tegenover mezelf kan ik wel verkopen dat ik naar de Congo gekomen ben voor mijn activiteiten in het ziekenhuis en dat daarmee mijn hulpactiviteiten buiten het ziekenhuis tot een minimum beperkt kunnen worden.

Natuurlijk heeft ieder buiten het ziekenhuis misschien nog zijn persoonlijke stokpaardjes zoals een voetbal en shirts voor het locale voetbalteam of pennen voor alle schoolkinderen. In ieder geval wordt geprobeerd de hulp aan een collectief te besteden en zo min mogelijk aan een individu. Als je 驮maal iemand stiekem wat geld hebt toegestopt voor een nieuw paar schoenen zit je voor de rest van je verblijf in een lastig pakket. Binnen een mum van tijd is het volledige dorp op de hoogte van jouw donatie en is ieder persoonlijk teleurgesteld waarom je hem of haar geen geld hebt gegeven.

Moreel is het ook nog wel vol te houden om langs bedelende kinderen te lopen als je net hun vriendjes hebt genezen van longontsteking en malaria. Maar het moraal begint al te knagen wanneer een uit het dorp verbannen mismaakte vrouw langs de rand van de weg jouw persoonlijke ondersteuning vraagt.

Binnen het ziekenhuis zijn de hulpdilemma?s vaak ook lastig te beoordelen. Dit is je werk en dus probeer je iedereen te helpen. Maar helaas zijn ook daar grenzen aan verbonden, al doet de naam misschien anders vermoeden. Door de grote behoefte aan hulp en de beperkte capaciteit om daarop te reageren opereren we in principe alleen levensbedreigende spoedgevallen. Dus voor die persoon met al maanden zeurende aambeien is helaas geen plaats. Maar wat te doen met die man die op een rustig moment op je schouder klopt en zo graag die voetbalgrote zwelling uit zijn scrotum wil hebben zodat hij met zijn vrouw eindelijk zonder problemen de liefde kan bedrijven en zo het langverwachte nageslacht kan verwekken. Misschien is de situatie niet levensbedreigend dan toch wel levensvermijdend. Maar als ik hem nu van zijn zwelling verlos dan wil de rest van het dorp ook van zijn fysieke mankement verholpen worden.

Hulp bieden is keuzes maken, en dat is niet makkelijk, zeker als er op de persoonlijke sentimenten wordt ingespeeld. Ook al is spontane hulp vaak recht uit het hart, soms is het beter om van tevoren in te schatten wat de consequenties van je handelen kunnen zijn. Het zal niet de eerste keer zijn dat iemand met een goed bedoelde bijdrage uiteindelijk meer mensen teleurstelt dan gelukkig maakt. Zonde als op die manier een potenti묥 weldoener uiteindelijk naar huis terugkeert als een gedesillusioneerde mopperaar.

Steven

Om halfzeven s’ochtends moeten we in de auto zitten om maximaal gebruik te maken van het daglicht. De bestemming van vandaag is Bukavu, slechts tweehonderd kilometer ten noorden van Baraka, maar altijd goed voor een uitputtingsslag voor auto en inzittenden.

Het eerste stuk naar Uvira is een tachtig kilometer lang modderpad met meters diepe kuilen, rivieren, rotsblokken en andere verrassingen op de weg. De spectaculaire omgeving maakt echter een hoop goed. Het is een prachtige rit langs de kust van het Tanganyikameer waarbij op sommige plekken het gebergte bijna loodrecht uit het meer komt en de weg uit de rotsen is gehakt.

Onderweg passeren we een auto van de Verenigde Naties die ondersteboven in de berm ligt. Waarschijnlijk heeft de chauffeur met iets te grote snelheid de modderstromen proberen te trotseren en is toen de macht over het stuur kwijt geraakt. Het verbaast me niks gezien de overmoed waarmee de Congolese chauffeurs in hun splinternieuwe grote terreinwagens over de weg heen stuiven. Ze lijken de kracht en het gevaar van hun speelgoed nauwelijks te realiseren.
Het is eerder opvallend dat de auto door de inzittenden achter is gelaten en dat spiegels en lampen nog niet geplunderd zijn.

In Uvira moeten we wachten op de auto uit Bukavu die ons verder zal brengen. Een fietser is in de hoofdstraat achter op de auto van Artsen zonder Grenzen gebotst. Ondanks dat de fout bij de fietser ligt staat hij erop om naar het politiebureau te gaan.
Een buitenlandse hulporganisatie in de Congo is als een rijke filmster in Amerika. Zodra het slachtoffer realiseert wie er bij het ongeluk betrokken is geraakt wordt er geprobeerd een financi묥 meevaller uit het voorval te slepen.
De politieofficier snauwt de fietser echter af dat het zijn eigen schuld is en hoopt nu op zijn beurt in het spel wat geld los te peuteren. Als op zijn vraag blijkt dat alle autopapieren aanwezig en nog steeds geldig zijn (blijkbaar een unicum in DRC) besluit de officier in tweede instantie nog een proces verbaal op te maken.

Na enige onderhandeling kan er eindelijk worden doorgereden. Nu volgt het traject Uvira-Bukavu. Het eerste stuk van de weg is vrij goed en kunnen we zonder problemen afleggen. Slechts zo nu en dan moet er gestopt worden voor een wegversperring. Vaak zit er dan een gat in het wegdek en vragen de mensen een bijdrage voor hun reparatiewerkzaamheden. Het is me niet duidelijk of de gaten door de bewoners worden gerepareerd of gecre륲d.

Het is inmiddels het einde van de middag als we de ?escarpments? ingaan. Dit is het beruchte gebied waar de weg vanuit de laagvlakte van Uvira omhoog slingert de bergen in richting Bukavu.

Onze jeep heeft moeite om elke meter af te leggen. Aan de zijkant van het modderpad wordt de afgrond steeds dieper en iedereen houdt zijn adem in als we af en toe een aantal meter stuurloos over de weg glippen.
Ondanks dat ieder zich met handen en voeten heeft ingeklemd slingeren we door de auto over elkaar heen. De auto is volgeladen, zoals elke keer als de rit Baraka- Bukavu wordt afgelegd. Vaak rijden speciale VVF pati뮴en mee naar Bukavu. Dat zijn vrouwen met een vesico-vaginale-fistel, oftewel een verbinding tussen de blaas en de vagina waardoor er incontinentie optreedt. Vaak is dit letsel ontstaan na een gewelddadige verkrachting of een gecompliceerde bevalling.
Deze vrouwen worden op kosten van Artsen zonder Grenzen in het Panzi hospitaal in Bukavu door de wereldberoemde Dokter Mugrege behandeld. Dit is een Congolese arts die de duizenden verkrachte vrouwen met fistels vaak met succes opereert.
Door de incontinentie van de vrouwen hangt er gedurende de gehele autorit een zure urinegeur in de auto.

Gek genoeg voel ik me ingeklemd tussen de zieke pati뮴en met zure lichaamsgeuren, misselijk van de lege maag en de urenlange marteling van de hobbels in de weg me soms intens gelukkig. Het zijn de sporadische momenten dat het grote onderscheid tussen de bevolking en de blanke dokter even is verdwenen en je samen in hetzelfde schuitje zit. Een gevoel van verbondenheid, al stotend met de hoofden tegen elkaar.

We lijken de ergste bochten van de pas overleefd te hebben als het linkerachterwiel gekke geluiden maakt. Door het tijdsverlies op het politiebureau lopen we achter op schema en hebben we weinig tijd om ons over het wiel zorgen te maken. De duisternis valt in en daarvoor willen we de escarpments achter ons hebben gelaten.

Vijf minuten later volgt er echter een harde knal en zie ik door het raampje ons linkerachterwiel de berm inrollen. Tegelijkertijd komt de auto direct tot stilstand als de achteras van de auto met een klap in de modder zakt.
We stappen allemaal uit en naar Congolese gebruik kijken we heel aandachtig naar het wiel in de berm. Er hoeft geen technische kennis aan te pas te komen om in te zien dat dit probleem niet met een krik en reserveband opgelost kan worden.

Na tien minuten stopt er een vrachtauto om te kijken of ze ons kunnen helpen. Ondanks dat het overduidelijk is dat er niks gedaan kan worden buigt de chauffeur van de vrachtauto en de volgende auto?s die allemaal stoppen zich over het afgebroken wiel en neemt men de tijd en moeite om de schade te bestuderen en hun steun te tonen.

Vergelijkbaar met een situatie in Tanzania waar ik op de fiets een lekke band kreeg. Alle fietsers stopten vriendelijk en probeerden de band te repareren. Ondanks dat het na 驮 oogopslag duidelijk was dat het compleet verschillende ventiel van de Westerse mountainbike niet door die van een Tanzaniaans model vervangen zou kunnen worden. Maar men helpt elkaar onderweg. Dat zijn de regels van het reizen.

In Nederland wordt een traject slechts berekend in tijd. De route dient afgelegd te worden in twee uur en er zullen problemen ontstaan in het schema van de dag als daar door pech of hulp een uur bij komt. In Afrika wordt de reis compleet los van het begrip tijd gezien. Alles wat je onderweg tegenkomt bepaalt de inhoud en lengte van de reis. Als er dus een kapotte auto of fiets op je pad komt stopt men, want het vormt een onderdeel van de reis. Reistijd is een Westers begrip, een 驮dimensionaal perspectief op reizen.

Inmiddels is het pikdonker en hebben we na veel pogingen eindelijk radiocontact met Artsen zonder Grenzen in Bukavu die een auto stuurt om ons op te halen. De kapotte auto wordt midden op de weg achter gelaten. Twee locale boeren wordt gevraagd om die nacht de wacht te houden over de auto voordat die volgende ochtend in het daglicht naar Bukavu zal worden vervoerd. Met een overvolle jeep rijden we uiteindelijk tegen elf uur s?avonds Bukavu binnen. Tweehonderd kilometer in zestien uur, direct de blanke reflex dat je in diezelfde tijd vanuit Nederland naar Itali렲ijdt. Maar dan mis je wel een hoop onderweg.

Steven