Tijdens mijn tropencursus op het KIT (Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam) kwam een ervaren gynaecoloog lesgeven. Hij had net een aantal maanden in Afrika gewerkt en hij vond het weer een letterlijk en figuurlijk koud terugkomen in Nederland. Mensen waren onvriendelijk, slechts met hun eigen sores bezig en het land leek te klein voor deze mopperaars. Volgens hem ontbrak er een belangrijk begrip. Hij zei dat dit begrip inmiddels een vies woord in Nederland was geworden waar je eigenlijk niet meer serieus over hoort te spreken. We moesten raden welk woord het was. Na bijna een uur zoeken zonder resultaat heeft hij het maar verklapt: solidariteit

De toenmalige irritatie over de verloren kostbare lestijd heeft na een aantal maanden Afrika plaats gemaakt voor herkenning.
Er zijn in de Congo de afgelopen jaren een paar miljoen mensen vermoord en het land lijkt nog steeds vol onrecht en geweld, maar 驮 ding kennen ze hier inderdaad wel: Solidariteit. In ieder geval binnen hun eigen gemeenschap.

In het ziekenhuis komt deze solidariteit dagelijks naar boven. Elke pati뮴 wordt vergezeld door een ?guarde de malade?. Deze persoon blijft dag en nacht bij de zieke om hem of haar te verzorgen. Dit in tegenstelling tot de pati뮴en in Nederland die ik vaak eenzaam op de afdeling zag verpieteren en waar mogelijk eens in de week een zoon of dochter voor een half uurtje kwam opdraven.

Maar ook tussen de pati뮴en onderling heerst er een grote solidariteit. Wanneer iemand geen guarde de malade heeft nemen de pati뮴en en hun guarde de malade deze taken over. Zelfs zodanig dat het soms voorkomt dat je een pati뮴 ontslaat maar dat die persoon vervolgens nog een aantal dagen langer in het ziekenhuis blijft om voor zijn of haar zaalgenoot te zorgen.

Alle verpleegkundigen en artsen in het ziekenhuis worden al een aantal jaar door de staat niet uitbetaald omdat volgens hen ?Le 鴡t est en panne? is. Dat is natuurlijk een groot probleem maar het belet hen niet om hun dagelijks werk te verrichten voor hun gemeenschap. Volgens hen zit iedereen in hetzelfde schip en probeert ieder op zijn manier een bijdrage te leveren. Dat hoort nou eenmaal bij het leven.
En als ik midden in de nacht verlegen zit om een assistent is er altijd iemand die bereid is om zonder enige vorm van compensatie een helpende hand te bieden. Gewoon omdat je elkaar probeert te helpen. Een vergelijking met Nederland hoef ik niet te maken.

Maar ook kleine dingen buiten het ziekenhuis die me opvallen. De nieuwe arts die in het dorp komt en binnen een middag al een huis heeft. Ze lopen even het dorp in, maken een kletsje hier en daar, en ondersteunen deze nieuwkomer. Er zijn ?upt veel verpleegkundigen die elkaar onderdak bieden. Er wordt gewoon een extra matras op de overvolle vloer neergelegd. Een boodschap die de Westerse christelijke wereld elk jaar rond deze tijd braaf aanhoort. Maar ondanks alle mooie woorden weet ik zeker dat het grootste gedeelte van de bevolking geen plek in zijn huis heeft voor een arts, laat staan een arme timmerman met zijn zwangere vrouw op een ezel. Benieuwd wat die mensen dan in hun nette pak in Godsnaam in de kerk doen.

Zo aan het einde van December lijkt dit een heuse Kerstboodschap uit de Congo te worden. Maar wees gerust. Want zoals de hedendaagse El Salvador verklaarde heeft elk voordeel ook zijn nadeel, en kent deze Congolese solidariteit dus ook zijn keerzijde.

Voor een aantal vormt deze solidariteit binnen de gemeenschap namelijk een te grote druk. Ze zijn verplicht hun succes met hun achterban te delen. Zowel in geld, banen, rechtspraak, tot aan de voetbalselectie van het nationale elftal, verwacht ieder familielid een bijdrage. Waardoor dit mooie principe van solidariteit in de praktijk de hoeksteen vormt van de haast onmogelijk uit te bannen corruptie.

Voor een Congolees is het niet voor te stellen dat de broer van Balkenende gewoon schilder zou kunnen zijn en belasting moet betalen net als ieder ander, of misschien zelfs nog meer omdat hij weet dat hij extra in de gaten gehouden wordt en zich dus geen discutabele aftrekbare kosten kan veroorloven. In een Congolese familie zou Jan Peter dan ook als een egocentrische individualist worden gezien met een gebrek aan solidariteit.

Steven

Zondag is vaak de enige vrije dag van de week. Tenminste als ik geen dienst heb of de zaterdagnachtdienst niet tot de zondagmorgen is uitgelopen, zoals vorige week toen ik na een nacht vol operaties om elf uur s?ochtends thuis kwam om enigszins manisch van het slaapgebrek onder de klamboe te kruipen.
Maar deze Zondag ben ik lekker vrij en loop ik zoals vaker naar de markt. De markt is een universele ontmoetingsplaats waar de laatste nieuwtjes worden uitgewisseld en waar je een beetje op de hoogte blijft van al het wel en wee van de buurt. Waar ik ter wereld ook ben, ik probeer altijd zo snel mogelijk de goede markt te vinden. Zo komt het dus dat ik sinds een aantal maanden mijn wekelijkse bezoekjes aan de Ten Katemarkt heb ingeruild voor de markt van Baraka. Het is een plezier om in de loop van de tijd de gezichten van de nieuwe markt te herkennen en dat de Afrikaanse vrouwen al snel weten hoe rijp ik de avocado?s of tomaten het liefst wil hebben. Die ene wekelijkse Muzungu is misschien ook niet zo moeilijk te onthouden.

Na mijn vertrouwde wekelijkse tocht langs de bekende kraampjes, bij de bakker standaard met een grote glimlach bakkeleien over de prijs van het brood die wekelijks verandert, besluit ik vandaag naar de kapper te gaan. Dankbaar maak ik gebruik van het feit dat alle winkels dagelijks open zijn. Als je maar niet te vroeg in de morgen komt en als het echt dringend is dan openen ze de tent wel even voor je.

Na zes maanden is het wel weer tijd om mijn haar te laten knippen. Met veel verwachtingen loop ik de ?salon de coiffure et de beaut麠Mon Jardin? binnen. Ik ben de eerste klant van vandaag en word direct uitgenodigd om plaats te nemen op de grote stoel. Om mij heen de bekende posters van Bollywood sterren, de gouverneur van Californi렩n oorlogskledij, een aantal overige locale politici en het grote bord: ?Don?t smork here? wat niemand in de kapperszaak voor mij kan vertalen.
Waar normaal gesproken de gevoelige handen van de funky Kinki kapper Leandro zich over mijn sporadische haren mogen ontfermen heb ik nu te maken met Sumolo en Bismarck. Ze zijn namelijk van plan om de Muzungu met zn twee뮠te knippen.
Voor mij is de kapper altijd 驮 grote ervaring van het bekende ?inpakgevoel? (voor de kenners) waarbij ik geniet van het gefrunnik aan mijn haar en al snel mijn ogen sluit om deze intensiteit te verhogen. Dit keer moet ik echter goed in de met barsten getapete spiegel blijven kijken wat Sumolo en Bismarck van plan zijn. Ik weet niet of ze mijn opmerkingen begrijpen die ik over de tetterende radio Okapi probeer uit te schreeuwen. Gespannen dansen ze met hun scharen en mesjes rond mijn hoofd. Er is inmiddels ruim publiek toegestroomd om dit spektakel te aanschouwen. Van Sumolo en Bismarck hoeven de giebelende kinderen geen entree te betalen als ze maar niet de blonde lokken van de grond gappen.
In de hectiek breekt mij het zweet uit onder het synthetische dekentje wat ze half over me heen hebben geslagen en ben blij als ze na een uur zeggen dat ze klaar zijn na als afsluiter de nodige alcohol in mijn nek te hebben gegoten. Het kapsel is een beetje asymmetrisch met hier en daar een pluk. Maar ja, voor 驮 dollar heb ik het koopje van de dag gemaakt, en Sumolo en Bismarck lijken met hun eerste Muzungu-coupe uit hun carri貥 ook lang niet ontevreden. Met veel plezier groeten we elkaar en maken in het grote boek alvast een afspraak over vier maanden.
Fluitend loop ik met mijn tasje met avocado?s, tomaten, eieren en brood weer terug naar huis.

Steven

In Burundi is het op het moment rustig. De burgeroorlog is voorbij, de
laatste rebellengroep heeft een vredesakkoord getekend. Er zijn nog wel
rebellen in het land, maar die houden zich aardig stil. Het gaat de goede
kant op. De incidenten die plaatsvinden zijn voornamelijk bandieten (dit
woord bestaat hier nog), of lokale opstootjes. Omdat AzG te hulp schiet als
er een noodsituatie in een land is, trekt AzG Holland zich langzaam terug
uit Burundi. Eerder dit jaar is een ziekenhuis in onze provincie
overgedragen aan het Ministerie van Volksgezondheid. Deze week sluit een
project dat een vluchtelingenkamp met Rwandese vluchtelingen ondersteunt
(het kamp is nu bijna leeg). Een andere ziekenhuis wordt begin volgend jaar
overgedragen aan het Ministerie van Volksgezondheid, of aan een andere
hulporganisatie.

En als laatste, ons project hier in Kinyinya. AzG zal hier tot eind volgend
jaar blijven. Hierna zal het project worden overdragen aan het Ministerie
van Volksgezondheid of misschien een andere hulporganisatie. Wat er dan gaat
gebeuren is nog erg onduidelijk. Er is nieuws dat er voor deze regio door
internationale donoren geld voor de zorg zal worden vrijgemaakt. Dit zou dan
kunnen betekenen dat de overheid meer geld zou hebben om het ziekenhuis te
laten draaien. In dit geval zal misschien een groot deel van het personeel
hier kunnen blijven werken. Een andere mogelijkheid is om een andere
hulporganisatie te zoeken die het project kan ondersteunen. Het is op dit
moment nog ver weg en nog erg onduidelijk wat er precies gaat gebeuren. Voor
Burundi is het goed nieuws dat we vertrekken, het gaat nu beter met het
land. Voor het personeel is het vooralsnog erg slecht nieuws omdat misschien
velen van hen hun baan zullen verliezen. Deze week hebben we het personeel
verteld dat AzG uit Kinyinya zal vertrekken.

Wij hebben erg opgezien tegen deze dag. Tijdens de dagelijkse bijeenkomst in
de morgen toen het hoofd van de missie zijn toespraak begon kon iedereen
letterlijk en figuurlijk de bui zien hangen. Onze hond en twee geiten die
ook iedere morgen bij de bijeenkomst aanwezig zijn, leek het nieuws weinig
te doen. Zij realiseren zich niet dat zij straks aan de goden zijn
overgeleverd. Een geitenleven in Burundi is zelden lang en als hond ben je
vogelvrij. De reacties van het personeel vielen mee. Iedereen wist dat AzG
niet eeuwig kon blijven en we hebben het ruim van tevoren aangekondigd,
zodat iedereen de tijd heeft om te kijken wat te doen na ons vertrek. Helaas
is het vertrouwen in het Ministerie van Volksgezondheid niet al te groot en
zijn de meeste bang dat dit ten koste van het ziekenhuis en dus de bevolking
zal gaan. Veel van de staf waar ik mee werk komt uit deze regio en werkt op
dit moment onder andere bijvoorbeeld als bewaker of als schoonmaker. Als zij
hun baan verliezen zal het erg lastig zijn om ander werk te vinden, omdat
hier in de Moso bijna geen werk is. Voor degenen die hun baan verliezen gaan
we een sociaal plan opstellen om ze te ondersteunen met het zoeken van ander
werk of het opzetten van een eigen onderneming.

Dit was aardig hectische en een beetje een trieste dag. De spanningen binnen
de groep liepen aan het einde van de dag ook flink op. Na het avondeten
ontstond er een discussie zo heftig dat de wijnglazen je om de oren vlogen.
Zo een had ik er nog niet vaak meegemaakt. Maar, het schijnt dat in het land
der stokbroden dit vaker voorkomt als bij ons. De volgende dag was iedereen
weer redelijk gekalmeerd en hadden we gelukkig weer iets waarom we konden
lachen.

Jouke

In de eerste paar maanden in het ziekenhuis was ik verbaasd over de geringe hoeveelheid traumatologie waarmee ik geconfronteerd werd. Verschillende collega?s hadden me gewaarschuwd voor de meest verschrikkelijke schotwonden en botbreuken en met het oog daarop dacht ik met Trauma van Maurice King mijn belangrijkste eigendom te bezitten. Maar de realiteit was tot voor een aantal weken geleden anders.

Mogelijk dat de goedgezinde naam van Baraka (in de Soefi termen wordt hiermee de goddelijke aanwezigheid bedoelt en in de Arabische cultuur betekent het geluk of gezegend) een rol hierin speelt en zijn uitwerking op de inwoners heeft.
Een andere meer praktische reden is dat er door de extreme armoede in Baraka nauwelijks autoverkeer is, 驮 van de weinige positieve bijwerkingen van armoede. Het zijn eigenlijk alleen de witte jeeps van de verschillende VN-organisaties of NGO?s die hier in de regio rond rijden.met af en toe een verdwaalde overvolle truck of bestelbus. En vanwege het slechte wegdek is het voor de weinige auto?s die er zijn ook niet mogelijk om gevaarlijke snelheden te ontwikkelen. De auto-ongelukken die ondanks deze omstandigheden toch nog plaats vinden zijn vreemd genoeg meteen ook dodelijk waardoor er weinig traumatologie overblijft.
Er is wel een relatief grote groep fietsers in Baraka en met de hoeveelheid kinderen die achterop zijn gestapeld dacht ik veel spaakverwondingen te zien, maar behalve een gebroken pols is er tot op heden ook nog geen fietsslachtoffer binnen gekomen.

Een ander relatief voordeel van de armoede is dat er in de landbouw (laat staan fabrieken) nauwelijks machines zijn die voor ernstige ongelukken kunnen zorgen. De enige hulpmiddelen die er hier in de lokale productieprocessen worden gebruikt zijn een geit en een machete. Met deze twee entiteiten kan je je natuurlijk wel degelijk lelijk bezeren maar blijkbaar heeft de Congolees in de loop der jaren deze vaardigheden goed onder de knie gekregen.

Verder zijn alle wilde dieren opgegeten of weggejaagd waardoor er geen enkele krokodillenbeet, buffelcharge of leeuwenklauw op de eerste hulp is binnen gekomen. Het enige letsel veroorzaakt door de dierenwereld, los van alle muggen, parasieten en ander klein gespuis, zijn de wekelijkse slangenbeten.

Ook op het gebied van traumatologie door sportblessures is het heel rustig. Ondanks dat er op elke hoek van de straat fanatiek wordt gevoetbald en flinke schoppen worden uitgedeeld heb ik in drie maanden tijd nog niemand door een blessure in het ziekenhuis gezien. Dit in tegenstelling met Nederland waar een gemiddelde zaterdag of zondagmiddag de eerste hulp stampvol zit met verzwikte enkels en knie뮮 Een reden hiervoor kan zijn dat de gemiddelde Nederlander na een week lang op kantoor zitten zijn frustratie en overgewicht in een bedrukte sportzaal of bevroren grasveld kwijt wil raken en het stramme Westerse lichaam hier niet meer voor gemaakt is. Zelfs in Baraka ben ik als Muzungu de enige die continu blessures heeft.
Hiermee is het weer overduidelijk dat de blanken gewoon het zwakke ras geworden zijn.

Sinds kort is er in Baraka echter 驮 hele grote bron van traumatologie waar zelfs de lenige Congolees niet tegen opgewassen is: de mangoboom. Sinds een paar weken zijn de mooie grote mangobomen gevuld met de meest sappige vruchten. Alle kinderen (en volwassenen) proberen de lekkerste mango?s uit de bomen te vissen. En zoals vaker in het leven zijn de meest bijzondere exemplaren op de gevaarlijkste plekken te vinden. En is een tak soms toch dunner dan die lijkt, waardoor de helft van het dorp nu in het gips loopt. Afgelopen week was de recordvalhoogte twaalf meter waarmee het niet gek is dat de botten op de meest vreemde plekken het lichaam uitkomen.

Over een maand zullen alle mango?s echter in sappen, salades en taarten zijn verwerkt en is er hopelijk weer een einde gekomen aan deze seizoensgebonden traumatologie.

Steven

Na meer dan anderhalve maand van rust heb ik vandaag weer mijn sportschoenen aangetrokken. Een bijzonder gevoel van vrijheid als ik mijn veters heb gestrikt en aarzelend de deur van de compound uitloop het zandpad op. Langzaam probeer ik het lopen om te zetten in een kleine draf. Ik voel de buitenkant van mijn knie een beetje trekken maar het gaat goed. Wat een geluk om weer te kunnen bewegen. Na de doodschop van de keeper Les Etoiles* ben ik blij dat ik ?upt nog hier in Baraka zit en durfde niet te geloven om anderhalve maand later weer te kunnen joggen. Als een kwispelende jonge hond loop ik zomaar een kant van het zandpad op als ik besef dat het wel handig is een bepaalde route aan te houden.
Ik besluit gedurende twintig minuten richting het zuiden te lopen om hierna weer terug te gaan.
Na vijf minuten rennen kom ik bij de landingsbaan van het vliegtuig aan, een mooie lange strook van gras met vee en spelende kinderen. Na een paar honderd meter is de landingsbaan en daarmee ook het dorp afgelopen en volgt er een kleine doorgang tussen het hoge bamboe en suikerriet. Vol spanning laat ik de bekende omgeving van Baraka achter me en ren het pad op naar een nieuwe bestemming. Ik herken het gelukzalige universele gevoel van het rennen waarbij je in onbekende omgeving dwars door duinen, bossen of heide je eigen weg kan bepalen. Het enige verschil is echter dat ik in tegenstelling tot de nieuwe paden die ik thuis in Nederland wil maken hier in de Congo er zeker van ben dat elke stap die ik zet in een eerdere voetstap terechtkomt. Het probleem is namelijk dat hier nog een grote hoeveelheid mijnen op onbekende plekken achter gebleven zijn.

Intens gelukkig ren ik over de glooiende akkers langs allerlei kleine dorpjes. Overal komen de kinderen vanuit hun hutjes en het erf achter me aanrennen terwijl ze uitgelaten naar me roepen en me vast willen houden.
Ik loop in een documentaire die ik zelf al eerder heb gezien maar waarbij het ?Ali bumaye? is verruild voor afwisselend ?Muzungu?, ?Monuc? of het meer persoonlijke ?Steven? en ?Urafiki?.**
De bekende frustratie bij menig Hollandse jongen van een misgelopen carri貥 als profvoetballer wordt voor mij hier in alle glorie hersteld.
Na twintig minuten kom ik bij de oever van het Tanganyikameer aan waar ik in alle rust mijn rek en strekoefeningen hoop te doen. Maar zoals elke bekende profvoetballer weet is die rust je helaas niet gegund. Dat hoort nou eenmaal bij het vak. Tientallen kinderen staan om mij heen te kijken hoe ik mijn bovenbenen rek en pakken vervolgens hun eigen benen vast. Als ik op de grond ga liggen voor mijn rugoefeningen gaan de kinderen naast me liggen om dezelfde beweging te maken en tellen ze hardop mee. Ik probeer ze af te schudden door bij de volgende oefening op mijn hoofd te gaan staan. Als de kinderen in antwoord daarop achterwaartse salto?s maken wordt het voor de profvoetballer tijd om te gaan.
Dat komt goed uit want tot mijn schrik bemerk ik dat de zon al bijna achter de bergen verdwijnt en ik dus mijn terugtocht naar het noorden moet inzetten om volgens de strenge huisregels voor het donker binnen te zijn. Terwijl in de snel opkomende schemer de eerste vuurtjes voor de hutten worden aangemaakt ren ik over de slingerende paden terug naar huis. Volgens mij heb ik revalideren nog nooit zo leuk gevonden.

PS: Voor de ge﮴eresseerden:

Urafiki heeft uiteindelijk verloren in de finale van het Tournoi de Vache. Door arbitraal dwalen is de koe in de laatste minuut aan de mond voorbij gegaan.
Daar bovenop is de recette van de finale (bijna 10.000 man publiek) op raadselachtige wijze verdwenen. Beide teams hebben nooit 驮 franc gezien van de tevoren afgesproken verdeelsleutel. Het wedstrijdcomit頩s niet voor commentaar beschikbaar.

* zie eerder verhaal Potje Voetbal III
** De fantastische documentaire ?When we were kings? over het legendarische wereldtitelgevecht tussen Muhammed Ali en George Foreman in 1974 in de Congo, of toenmalig Zaﲥ.

Steven

Naast de medische hulp proberen we de bevolking ook voor te lichten. Dit
zijn meestal basis zaken zoals het nut en het gebruik van een klamboe of
waarom het belangrijk is om naar een ziekenhuis te gaan als je ziek bent.
Omdat een groot deel van de bevolking analfabeet is werken we veel met
tekeningen om zaken uit te leggen. We hebben een team dat de dorpen in de
regio bezoekt om de mensen voor te lichten. Afgelopen week was het Wereldaidsdag. Normaal zou deze dag aan mij voorbij gaan, maar dat gaat hier niet. Het percentage mensen dat AIDS heeft is in Burundi op dit moment zo’n
5%, dit is niet zo hoog als in andere Afrikaanse landen, maar wel een
bedreiging voor het land. Ik heb hier een nieuw woord geleerd, celibatair
g鯧raphique, oftewel niet iedereen neemt het nauw met de eeuwige trouw.
Natuurlijk geen verschil met Nederland, maar door het gebrek aan afleiding
en een minder hectisch leven denk ik dat het hier vaker gebeurt. Het wordt
ook meer geaccepteerd. E鮠man met meerdere vrouwen is geen uitzondering.
Dit zou op zich geen probleem zijn, maar helaas is door het nog veel te
weinig gebruiken van voorbehoedsmiddelen de kans op een epidemie hier groot.

Voor de Wereldaidsdag hadden wij een informatiemiddag voor alle
medewerkers georganiseerd. Dat was erg interessant, er werden veel vragen
gesteld en ik heb zelf ook aardig wat opgestoken. Als je hier zit ga je ook
heel anders tegen de ziekte aankijken. Wij willen nu iedere maand een middag
organiseren om het personeel iets bij te brengen op het gebied van
gezondheid. Voor mij en mijn technische collega’s is het lastig (en
waarschijnlijk erg gevaarlijk) om medisch advies te geven, daarom proberen
wij de mensen op andere gebieden voor te lichten. Zo hebben we deze week een
cursus kleifornuis bouwen gegeven. Ja erg kneuterig maar wel leuk. De meeste
pati뮴en in het ziekenhuis hebben een verzorger bij zich, deze dwalen
altijd door het ziekenhuis en dat is een perfecte doelgroep voor een cursus.
Een hoopje klei werd door een oude vrouw omgezet in een veilige
hoogrendement verbrandingsoven. Dit zijn simpele dingen, maar voor de
bevolking erg nuttig. Er is hier erg weinig brandhout en kleine kinderen
vallen regelmatig in het vuur of krijgen heet water over zich heen. Verder
zijn we bijvoorbeeld bezig met voorlichting te geven over persoonlijke
hygi뮥.

Op dit moment ben ik bezig met mijn eerste echte latrine te bouwen. Les
aides hebben een diep gat gegraven en le ma篮 is deze week begonnen met het
opmetselen van de put. We zijn ook bezig met het renoveren van het dak van
het ziekenhuis. Alles gaat hier nog op ambachtelijke wijze. Als je zand of
klei nodig hebt, ga je naar de patron du sable, deze regelt dat het ergens
in de velden wordt afgegraven. Voor bakstenen wordt ter plekke een oven
gebouwd en ook de dakpannen worden gebakken waar je bij staat. Zo ga je een
dakpan nog eens waarderen.

Jouke

Congo is 驮 van de rijkste landen ter wereld. Daarmee bedoel ik de rijkdom in geld en laat ik de rijkdom in geschiedenis, cultuur en natuur even achterwege omdat dat zo lastig meetbaar is. Smaken verschillen nou eenmaal. Maar het handige van geld is dat het zich makkelijk laat vergelijken. Alhoewel zelfs geld een flexibel begrip is in de Congo met een inflatie van 511% in 2000. Gelukkig is het de laatste tijd iets rustiger en blijft de inflatie rond de twintig procent per maand schommelen.

Congo wordt weleens beschreven als ?nyama ya tembo?, het vlees van een olifant waarmee bedoeld wordt dat het nooit door iemand alleen kan worden opgegeten.
Nadat eerst de Europese koloniale machten uit de ruif mochten mee eten zijn het nu de buurlanden die aan tafel zijn geschoven. Ongeveer alle omringende landen zijn voor een groot gedeelte afhankelijk van Congo?s rijkdom. Goud, diamanten, coltan (colombite-tantalite is essentieel voor mobiele telefoons), uranium (de Congolese mijn Shinkolobwe heeft de twijfelachtige eer om het hoofdbestanddeel van de A-bommen van Nagasaki en Hiroshima te hebben geleverd), koper, zilver, bauxite, ijzererts, nikkel en nog vele andere grondstoffen worden in grote getale in dit land gedolven. En ter gemak van de smokkelaars bevindt het grootste gedeelte van deze mijnen zich in Congo?s grensgebieden.

Voor de Congolese bevolking blijft de vruchtbare landbouwgrond over. Bananen, koffie, mais, rijst, rubber, suikerriet, veel fruit (vooral mango en papaya) kunnen in theorie voor meerdere oogsten per jaar zorgen en zijn door hun volume en beperkte houdbaarheid gelukkig minder interessant voor buitenlandse smokkel.

De helft van het tropisch regenwoud van Afrika bevindt zich op Congolees grondgebied. Niet alleen voor hout maar ook voor de farmaceutische industrie liggen hier nog voor miljoenen euro?s aan octrooi verscholen.
Deze tropische regenwouden vormen daarnaast ook een potenti묥 bron van inkomsten vanuit het toerisme. Het is het enige land ter wereld waar de drie dichtst bij de mens staande apen wonen: bonobo, chimpansee, gorilla (de vierde mensaap is de Oerang Oetan die op Borneo en Sumatra woont). Een permit voor gorilla?s spotten ligt in Uganda en Rwanda nu al tegen de vierhonderd dollar per uur en deze prijs zal de komende jaren hoogstwaarschijnlijk alleen nog maar stijgen.

Maar waar Congo misschien nog het meest van heeft is water, de olie van de eenentwintigste eeuw. Behalve dat de op 驮 (Amazone) na grootste rivier van de wereld (gemiddeld 40.000 m3/sec) nagenoeg geheel op Congolees grondgebied ligt vormt de Congo tevens het bekken van vele andere rivieren in Afrika. Van de enorme bakken regen die er jaarlijks in de Congo valt stroomt het water naar alle drie de zee뮠die Afrika omringen. Via de Nijl in de Middellandse Zee, via de Congo in de Atlantische Oceaan en via de Zambezi in de Indische Oceaan.

Behalve in de vorm van drinkwater en landbouwirrigatie waar het nu slechts in sporadische hoeveelheden voor wordt gebruikt vormt dit haast onuitputtelijke aanbod van water een gigantische bron van energie. Alleen de rivier de Congo vormt al meer dan tien procent van de mondiale potentie van energie uit waterkrachtcentrales (de waterkrachtcentrale van Inga heeft de grootste potentie ter wereld, twee keer zo groot als de Driekloven-dam in China, helaas is dit slechts nog op papier) en waarmee het dus bijna het gehele continent van energie zou kunnen voorzien. Hiernaast zwemt er in dit water ook nog eens voor meer dan zevenhonderd duizend ton aan vis rond waarmee het een van de grootste zoetwatervis producenten zou kunnen zijn.

Maar aan het einde van deze imposante reeks van geldbronnen waar menig land jaloers op zou zijn blijft er in de praktijk voor de Congolees weinig over. Want zoals wel vaker heeft 驮 van de rijkste landen ter wereld, 驮 van de armste bevolkingen.
En gaat er ergens toch iets mis als er ondanks deze rijkdom een buitenlandse staatsschuld van 1.186.000.000.000 $ is opgebouwd en het gemiddelde besteedbaar inkomen van een Congolees op 0,22 $ per dag blijft steken.

Steven

Langzaam sluimert het de Congolese bevolking in. Er zijn gelukkig nog niet die angstige percentages van Zimbabwe, Zambia en Zuid-Afrika waar in sommige wijken bijna driekwart van de bevolking seropositief is. Maar het HIV-virus weet zich helaas wel beetje bij beetje binnen te vreten in het vredige Baraka.

Gelukkig wordt het probleem door de locale en internationale hulporganisaties onder ogen gezien en worden er vele acties opgezet om dit proces te remmen. Vooral op het gebied van voorlichting wordt er veel werk verzet.
En voor de mensen voor wie de voorlichting helaas te laat komt heeft Artsen zonder Grenzen de filosofie om zelfs in deze uithoek van het continent de bevolking te voorzien van antivirale middelen. Zodoende zijn we de afgelopen zomer met een polikliniek voor HIV begonnen en druppelen nu eerste de pati뮴en binnen. Het taboe is in deze rurale omgeving nog zeer groot. Zelfs bij artsen en verpleegkundigen is er de angst om ?upt over het onderwerp te spreken.

Ik probeer hen uit te leggen dat het hopelijk slechts een kwestie van tijd is en dat er in vele culturen taboes zijn geweest op ongeneeslijke ziekten. Met onder andere als voorbeeld de ?K? die we jaren in open-minded tolerant Nederland hebben gehad.
Stap voor stap lijkt het ziekenhuis te ontdooien en zo kwamen er vorige week zelfs een aantal verpleegkundigen zichzelf testen uit nieuwsgierigheid. Afgelopen vrijdag was er met de internationale AIDS dag de ideale mogelijkheid om deze positieve trend te onderstrepen.

Over de hele wereld worden er op 1 december bijeenkomsten en optochten ten behoeve van HIV gehouden, en Baraka wil maar wat graag mee in deze vaart der volkeren. Er was een organisatie comit頯pgezet die een route hadden uitgestippeld waar de trommelende mannen en dansende vrouwen langs zouden komen. Via de scholen, de markt en de kerk zou het eindigen op het open veld voor Le Stade. Daar zouden enkele notabelen een toespraak houden, en tot ieders grote vreugde was het zelfs gelukt om een van de hogere administrateurs van de regio te strikken.
Op de dag zelf lijkt alles volgens Congolese begrippen vlekkeloos te verlopen en houdt iedereen de adem in als we bij het hoogtepunt van de dag komen en de Administrateur het woord neemt. Nadat eerst alle ontvangen lofuitingen op traditionele wijze uitvoerig worden aanvaard en vervolgens hij op zijn beurt zijn, afwezige, superieuren de hemel in prijst komen we na twintig minuten eindelijk bij zijn boodschap aan: ?HIV is een ziekte van de moraal waarbij slechte mensen zullen worden gestraft?. Iedereen wacht in spanning op de wending van het verhaal die echter achterwege blijft als de man uiteindelijk zijn papiertje opvouwt en met opgeheven borst van de katheder stapt.
Met verbijstering en aarzeling klappen de Congolese medewerkers van de hulporganisaties in hun handen als ze zich realiseren dat in minder dan een half uur tijd dagen, weken, maanden van voorlichting te niet zijn gedaan. Baraka?s strijd tegen de HIV is weer terug bij af, of erger nog, diep in de min aangezien het behoorlijk veel tijd zal kosten om deze woorden ?upt te neutraliseren.

Ik hoop dat ik de volwassen pati뮴en in de HIV kliniek na geruststellende woorden wel weer optimistisch en gemotiveerd zal krijgen. Maar ik maak me meer zorgen om dat zes jarige jongetje dat HIV besmet is. Leed is iets wat de meeste kinderen angstvallig verzwijgen. Waar in Nederland de drempel al hoog ligt om te vertellen dat je ouders ruzie maken of er thuis geen computer is, zal het voor dit mannetje de uitdaging zijn om zijn vriendjes te vertellen dat hij HIV besmet is.
Een haast onmogelijke opdracht voor dit kind, waarbij hij weinig steun van de Administrateur kan verwachten.

Steven

Sommige plekken hebben het gewoon. Het zijn locaties op deze planeet die door hun schoonheid, geschiedenis en cultuur een begrip zijn geworden. Buiten de fysieke eigenschappen lijken die plaatsen in de loop van hun bestaan een soort heilige aureool te hebben verworven. Vaak zijn het plekken in de natuur zoals bergen, woestijnen, watervallen of zeeen maar het kunnen ook kunstmatige plaatsen zijn als steden of gebouwen. Ieder mens heeft zo zijn eigen persoonlijke favoriete plekken. Vaak bouw je zo een lijstje gedurende je hele leven op en koester je ze in je hart. Rio de la Plata, Mont Blanc, Melbourne, Taj Mahal, Sahara, Himalaya, Borneo of ‘gewoon’ de Westertoren. Soms zijn het plekken waar bijzondere persoonlijke momenten hebben plaats gevonden, maar vaak komen er toch bepaalde plaatsen op lijstjes van meerdere mensen terug. Er lijkt op die specifieke plekken toch iets bijzonders te zijn alsof er meer energie zit of een bepaald spanningsveld dat op nagenoeg ieder mens een speciale uitwerking heeft. Maar behalve een aantal theorie뮠vari벥nd van Feng Shui tot de morfogenetische velden is hiervoor helaas nog geen wetenschappelijke verklaring voor gevonden. De naam van deze plekken heeft over het algemeen een magische werking, en deze klanken uitgesproken op de plek van de bestemming laat je ?realiseren?. Dat wil zeggen dat je vergelijkbaar met de Dommelsch-reclame of Google Earth (afhankelijk van de generatie van de lezer) jezelf plotseling al inzoomend en uitzoomend in perspectief met deze plek op de aarde kan zien. Het is een soort fysiek en geestelijk ijkpunt waar je op dat moment in je leven staat. Behalve deze spirituele component zijn deze plaatsen ook vaak dermate karakteristiek in het landschap dat ze continu als ori뮴atiepunt worden gebruikt. Vergelijkbaar met de windstreken bepaal je je huidige locatie op basis van jouw positie ten opzichte van die plek. Het Tanganyikameer is zo een magische plek die in mijn persoonlijke favorieten zal worden opgenomen. Dit mooie grote langwerpige meer waar ik altijd als klein mannetje op de kaart naar heb gekeken, waar Stanley?s legendarische ontmoeting met Livingstone plaats vond, en dat nu dagelijks voor mijn neus verschijnt. Dit intens blauwe meer waarbij ik tijdens het zwemmen ver van de oever soms de kriebels krijg omdat ik weet dat de bodem op meer dan anderhalve kilometer diepte (na het Baikalmeer in Siberie het diepste meer ter wereld) ligt en dat die vloeibare duisternis met spannende beesten direct onder mij zit. Dit meer dat op de magische grens ligt van twee uit elkaar drijvende continentale platen en in miljoenen jaren een nieuwe oceaan zal vormen. Zonder dat de oorspronkelijke bewoners de uitzonderlijke diepte of de opmerkelijke geologische kenmerken hebben kunnen meten waren ze al ge﮴imideerd door de uitstraling van dit imposante meer door het ?Tanganyika? te noemen, ?plek waar niets kan groeien?. Dit meer met het vaak rimpelloze spiegelende water en de blauwe bergen op de achtergrond laat mij dagelijks ?realiseren? op welke bijzondere plek ik mij begeef. Steven

Een weekje vakantie op Zanzibar was heerlijk. Het is echt een schitterend
eiland met een erg mooie blauwe zee en prachtige palmstranden. Deze zijn
soms wel wat breed, tijdens eb 15 minuten door het zeewier ploegen voordat
je bij de zee aankomt is geen uitzondering. Twee vrienden waren na hun
vakantie in Kenia en Tanzania ook naar Zanzibar gekomen. Dat was erg
gezellig. Het was leuk om weer eens andere gesprekken te voeren en
natuurlijk om tot in den treuren de oude koeien uit de sloot te halen. We
hebben een erg actieve week gehad met een bezoek aan een kerk en een
snorkeltrip. De verkoper van deze trip had eerst ons geld (dat we hem hadden
gegeven om bier te kopen) de avond ervoor zelf opgedronken en had zich
daarna de volgende dag verslapen. Dus, de snorkelboot was zonder ons
vertrokken. Gelukkig had een andere boot motorpech en konden we samen met de
ruilmotor aan boord komen. Dat was voor ons voldoende avontuur, dus de rest
van de tijd hebben we doorgebracht op het strand en in de barretjes.

Het was vreemd om ineens uit het kleine wereldje te komen waarin ik de
afgelopen 4 maanden heb geleefd. Het duurde enkele dagen voordat de zaken
die ik niet mocht vergeten of nog moest regelen uit mijn hoofd verdwenen
waren. De verantwoording op het project is best groot en er zijn een hoop
mensen die op je vertrouwen. De zorgen die je er hebt zijn compleet anders
dan in Nederland. Geldzaken, verzekeringen en huisvlijt zijn hier niet aan
de orde. Je kunt al je energie aan het werk besteden. Het is leuk om te zien
hoe belangrijk het werk voor alle collega’s is. Iedereen is heel erg
gemotiveerd, niemand loopt de kantjes er vanaf. Zelfs ik niet. Wel realiseer
je dat het wel een vreemde wereld is, erg verrijkend maar aan de andere kant
word je er ook een beetje wereldvreemd van.

Tijdens de terugvlucht over Rwanda en Burundi heb ik het resultaat van de
regen bewonderd. De heuvels zijn prachtig donkergroen op dit moment. Er zijn veel bruin
gekleurde riviertjes
die tussen de heuvels door kronkelen. De mensen die tijdens het droge
seizoen ver moesten lopen om water uit een put te halen worden nu beloond met
modderstromen.
Vanuit de lucht was goed te zien dat Rwanda al verder is met het opbouwen
van het land dan Burundi. Het is meer gestructureerd met degelijke huisjes en mooie
kaveltjes bouwland. Burundi is vanuit de lucht nog een zootje. Op het vliegveld van Bujumbura werd ik nog even getrakteerd op een zweetmomentje. Paspoort kwijt. Ik had hem op de grond gelegd (ja uitstekende plek voor een paspoort) en een (ook
verstrooide) collega dacht dat het haar paspoort was en had hem in haar tas
gestopt. Het hele vliegveld in rep en roer maar uiteindelijk loos alarm. Ik
heb daarna nog een dagje in Bujumbura doorgebracht en op maandag in de jeep
terug naar Kinyinya. Het was heel leuk om te zien dat iedereen erg
enthousiast was toen ik aankwam. De mensen zijn zo vrolijk en hartelijk. Ik
ben blij dat de 9 maanden nog niet voorbij zijn.

Jouke

Kabila heeft gewonnen. Het was negen uur s’avonds en ik stond onder de ?douche? toen ik het hoorde. Plotseling overal gegil, gezang, trommels. Officieel zou de definitieve uitslag pas over vier dagen bekend worden gemaakt maar dit kabaal lijkt maar op 驮 ding te kunnen wijzen. Ik droog me snel af, kleed me aan en loop naar de binnenplaats van de compound waar mijn collega?s zich inmiddels ook hebben verzameld. Een aantal mensen probeert ongeduldig te bellen maar de locale provider is overbezet en uit de lucht, wat overigens wel vaker gebeurd. Via de satelliettelefoon wordt getracht het hoofdkwartier van Artsen zonder Grenzen in oostelijk Congo te bereiken om te horen of zij meer weten. Het zal namelijk niet de eerste keer zijn dat er incorrecte en soms zelfs tegenstrijdige verkiezingsuitslagen over de radio worden uitgezonden resulterend in bloedige confrontaties tussen de beide aanhangers. Kabila lijkt inderdaad volgens offici묥 bronnen de meeste stemmen te hebben maar voorlopig moeten we in ieder geval uit veiligheidsoverwegingen allemaal binnen de compound blijven. Helaas, want het is duidelijk dat er buiten een groot feest wordt gevierd. Iedereen rent gillend met de radio op maximaal volume langs de compound het dorp in. Zelfs vanachter een muur heb ik zo een spontane volksvreugde niet eerder mee gemaakt. Alsof het Nederlands Elftal op 驮 dag Europees en Wereldkampioen voetbal is geworden. Er is ook wel reden voor een feestje als je de afgelopen vijfenveertig jaar geen verkiezingen hebt gehad en de huidige winnaar uit jouw provincie komt. Althans dat claimen ze hier in Baraka, en met deze overtuiging dat hij hun stamleider is zal Kabila ook geen problemen hebben aangezien het de reden is dat hij zesennegentig procent van de stemmen heeft gekregen. Een thuiswedstrijd dus, maar dan nog. Ik kan me niet voorstellen dat het de afgelopen twee verkiezingen zo een groot feest was in Capelle aan de IJssel of Zeeland toen Jan Peter de meeste stemmen had gekregen.
Woensdag a.s zal er waarschijnlijk slechts in een zaaltje in een Oss wat champagne worden geplopt, dat is nou honderdvijftig jaar democratie.

Het is bijzonder om iedereen zo blij te zien maar tegelijkertijd komt de vraag ook waarom iedereen eigenlijk zo blij is. Het land bevindt zich in moeilijke situatie. Het ziekenhuispersoneel is al die tijd niet uitbetaald, de hoofdweg van Baraka naar de bewoonde wereld is inmiddels ook buiten het regenseizoen onder water en zelfs de veiligheid is met rondzwervende rebellen nog steeds niet gegarandeerd. Voorbije jaren was er in DRC een overgangsregering van vier vice-presidenten, zesendertig ministers en vijfentwintig vice-ministers. Volgens president Kabila zal het nu allemaal anders gaan. Congo wordt de grote internationale verrassing van het komende decennium. Met China als zijn grote voorbeeld (Kabila heeft in China zijn militaire training gevolgd) zullen er in vijf jaar tijd duizenden bruggen, wegen, scholen en ziekenhuizen worden gebouwd. Met heel mijn hart en dat van vijftig miljoen Congolezen hoop ik dat de jongste president ter wereld gelijk krijgt en hier de eerste Afrikaanse ?tijger? zal opstaan.

Steven