Sinds een paar maanden is in Burundi de medische zorg voor kinderen onder de vijf jaar gratis. Een erg goede regel zou je zeggen! Als je gebruik wilt maken van deze zorg hoef je alleen maar een geboortecertificaat te laten zien om te bewijzen dat het kindje onder de vijf is. Helaas gaan de papa?s hier niet na enkele dagen naar de burgerlijke stand om het kindje aan te geven. De meeste kinderen hebben hier dus ook geen bewijs van geboorte. Om alsnog een geboortebewijs te halen is te duur. Hierdoor komen veel ouders op dit moment helemaal niet meer met hun zieke kinderen naar de klinieken.

Het grootste evenement in de metropool Kinyinya is de markt op woensdag. Ik had hier voordat ik naar Burundi kwam al veel over gehoord en nu weet ik waarom. Wat een spektakel! Van vers gebrouwen bier tot gedroogde aapjes, alles is hier te krijgen. We gaan ?s middags in de pauze meestal het dorpje in en drinken lekker cola en eten geit van een spies, erg gezellig! Er staat continu een kring van mensen om ons heen ongegeneerd te kijken, dus kijken wij maar ongegeneerd terug. Deze week was er ook een grote voedseldistributie van het Rode Kruis in Kinyinya. Er werd voedsel uitgedeeld om de teruggekeerde vluchtelingen uit Tanzania te steunen.

Toen we deze week met een auto vol stenen naar 驮 van de klinieken reden kregen we via de radio te horen dat er een vrouw in nood zat, ze stond op het punt te bevallen en moest met spoed naar het ziekenhuis. Onze auto?s dienen regelmatig als ambulances en wij waren op dit moment het dichtste bij haar in de buurt. Ik keek verschrikt de chauffeur aan en hij keek met dezelfde angstige ogen terug. Niet echt geruststellend! Wij snel de stenen weggebracht, daar stond al een kind met moeder te wachten die ook naar het ziekenhuis moesten. Toen we bij de vrouw in nood waren aangekomen (nog geen kwartier later) was het kindje al geboren. Kind, moeder en aanverwante geboorte artikelen ingeladen en wij vervolgden onze tocht. Vijf minuten later lag er nog een vrouw langs de kant van de weg die op het punt stond om te bevallen. Haar voorzichtig de auto in geholpen en toen vol gas naar het ziekenhuis, waren gelukkig net op tijd!

Jouke

Vanuit mijn kleine hut hoor ik de tanks buiten over de droge Afrikaanse grond denderen. Bizar. Oorlog. Het is opeens heel dichtbij. Ik voel de angst in de lucht en ik merk dat het effect op mij heeft. Ik realiseer me meer dan ooit dat een ongeluk in een klein hoekje zit en dat mijn leven net zo kwetsbaar is als ik dagelijks in het ziekenhuis mee geconfronteerd wordt.

Ik zorg dat ik continu omringd ben door vier muren als bescherming tegen mogelijk afdwalende kogels, check elk half uur of mijn persoonlijke radio genoeg batterijen heeft en of er water in de buurt is. Gek om te zien hoe je opeens volledig omschakelt naar een andere levensstijl en daar ook weer vertrouwd in raakt. Ik was natuurlijk wel voorbereid dat deze situaties zouden plaats vinden maar ongemerkt was ik toch gewend geraakt aan de relatieve vrede.

Een paar uur geleden is het begonnen. Ik zit na mijn werk achter de computer in ons kleine kantoortje als de eerste schoten vallen. De mitrailleursaldo?s volgen elkaar steeds sneller op zodat de project coordinator mij uit het kantoor haalt om te komen schuilen in de afgeschermde ruimte van het huis. Daar zit je dan plotseling met je collega?s in spanning en stilte bij elkaar terwijl de schoten soms heel dichtbij klinken. Het is hier in de straat hoor je iemand in zichzelf zeggen. Door middel van de radio?s wordt er tussen de verschillende hulporganisaties in Baraka gecommuniceerd om elkaar op de hoogte te houden. Geruchten en verdenkingen worden uitgewisseld maar niemand weet echt wat er buiten op straat gebeurd.

Na een half uur geen schoten gehoord te hebben verlaten we de ruimte en gaan we aan tafel. Een vreemde maaltijd. Iedereen doet zijn best zijn bord leeg te eten. Over de radio horen we dat een burger door zijn hoofd is geschoten. Als ik het ziekenhuis oproep hoor ik dat ze geen spoedgeval binnen hebben gekregen. Onduidelijk of de persoon het ziekenhuis niet gehaald heeft of dat het een vals gerucht is. Vanwege veiligheidsoverwegingen blijf ik vanavond in ieder geval op de compound.

Maar als ik morgenochtend naar het ziekenhuis loop zullen de kinderen in de gloed van de opkomende Afrikaanse zon weer lachend over de straten rennen om hun kleurrijke vliegers hoog aan de hemel te krijgen, alsof er niets gebeurd is. Zo zijn er hier al eerder vier miljoen mensen ongemerkt overleden.

Steven

Voor de zeven gezondheidscentra in de regio gaan we proberen het
afvalmanagement goed in te richten. Het is belangrijk om verantwoord met
gevaarlijk afval als gebruikte naalden en organisch afval om te gaan.
Hiervoor ga ik bij een kliniek onder andere beginnen met het aanleggen van
een put waarin gebruikte naalden en scherpe voorwerpen in kunnen worden
weggegooid.

Voor mij een erg leuk bouwprojectje om mee te starten. Omdat bij
het ziekenhuis ook erg veel te doen is wilde ik hiervoor lokale vakmannen
inhuren. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Er wordt op allerlei manieren
geprobeerd de prijs op te drijven (groot gelijk!). En je weet nooit of ze
ook op komen dagen. Het onderhandelen over de prijs gaat eigenlijk nergens
over. Je huurt hier een kracht in voor minder dan 1 euro per dag. Ook
materiaal is erg goedkoop, ik denk dat je zo?n put bouwt voor nog geen 80
euro.

Woensdag kreeg ik een oproep of ik even langs de operatiekamer wilde komen.
Ik had op dat moment nog niets door, maar nadat twee collega?s mij succes
hadden gewenst begreep ik waar het om ging. De chirurg had mij eerder
gevraagd of ik een keer een operatie wilde zien, zo?n kans krijg je niet
vaak, dus ok頤an maar. Er moest op dat moment een vrouw bevallen met een
keizersnede, omdat het kindje erg groot was en ook niet goed in de
baarmoeder lag.

Dat was heel speciaal om te zien! Met mijn groene kleren doorweekt van het
zweet stond ik in een hoekje te kijken. Het ging vrij snel, de huid en
baarmoeder werden opengesneden. De arm van de chirurg verdween in de buik om
het kindje te draaien. Hierna verscheen het hoofdje van het meisje en werd
het uit de buik geholpen. Het meisje ademde niet en ik kreeg het nog
benauwder. Met een klein slangetje werd het keeltje leeggezogen. Met een
zuurstofkapje en een ruwe massage kwam er langzaam beweging in het kindje.
Je zag heel langzaam eerst de beentjes en toen de armpjes gaan bewegen en
ineens ging het meisje ademen en ook huilen, zelfs de oogjes deed ze open!
Erg mooi om te zien!

Van mijn nieuwe collega?s ken ik er gelukkig alweer een hoop bij naam. Het
is erg gezellig. Deze week hebben we het AzG voetbalteam in ere hersteld.
Tijdens de eerste training werd wel duidelijk dat ik zelf we wat bijles kan
gebruiken. Toen ik bekaf terug maar het compound liep kreeg ik weer een
enveloppe voor Mr Yauk in mijn handen gedrukt, weer een bruiloft.

Jouke

De Congolezen op straat en in het ziekenhuis zijn buitengewoon nieuwsgierig naar de enkele buitenlander die in hun dorp woont. Ze observeren elke beweging die je maakt en willen alles van je weten. Sommigen lijken er een dagtaak van te maken om jouw dagelijks leven minutieus in kaart te brengen. Dat klinkt misschien bezwaarlijk maar veel vaker is het gezellig en leuk. Vooral tijdens de vele vragen kan er soms een geestige situatie ontstaan.

Ondanks dat er in de Congolese samenleving taboes bestaan over onderwerpen als corruptie en sex, terwijl het bestaan met een compleet failliet staatsbestel en een astronomisch hoog geboortecijfer in Congo moeilijk ontkend kan worden, zijn de meest intieme vragen over de diepste persoonlijke zieleroerselen hen niet vreemd. Liefde en religie is waar het de Congolees eigenlijk allemaal omdraait, en waarom ook niet.

Vaak zijn we daar in Nederland eigenlijk ook het meest nieuwsgierig naar maar is het ongepast om daar tegen een collega of vriend over te beginnen, laat staan een wildvreemde op straat. En misschien dat de Nederlander die wildvreemde nog eerder in openheid antwoordt dan die collega of vriend.
Nadat alle verpleegkundigen mij voor de zoveelste keer ondervragen over liefde en geloof en mijn grapjes niet meer accepteren besluit ik maar open kaart te spelen.

Ik pak een stoel en probeer in mijn beste Frans duidelijk te maken dat ik verliefd ben op een vrouw, dat we elkaar al twaalf jaar kennen, maar niet getrouwd zijn, geen kinderen hebben en dat we tienduizend kilometer van elkaar wonen. Onbegrepen blikken. Vervolgens zeg ik dat ik geen christen ben, geen moslim, geen atheist maar dat ik in een natuurkundig pantheisme geloof. Voor het eerst is het die ochtend helemaal stil. Ik vraag of iemand nog vragen over mijn antwoorden heeft maar het is hun allemaal wel duidelijk. Die gekke blanken zal je nooit begrijpen.

Steven

Linksachter, sterk, groot, zoals de rest van het voetbalteam. Zonder zijn rugnummer 19 kan ik hem niet onderscheiden van al die andere jongens. Ik realiseer me dan ook nog niet wiens dood ik constateer als ik de oogleden over de lichtstijve pupillen sluit. Een jonge vent die op zijn motor is aangereden. Helaas gebeurt dat wel vaker. Ik doe een stap terug en sta in stilte naast het lichaam. Mabamba, een verpleegkundige van de chirurgische afdeling komt aangelopen. Hij buigt zich over het lichaam, schuift de doeken opzij en luistert met zijn eigen stethoscoop naar de stilte in het lichaam. Terwijl de andere verpleegkundigen het hoofd en armen in een vreedzame positie leggen blijft Mabamba zijn stethoscoop op verschillende plekken van de borst verschuiven. Uiteindelijk richt hij zich op, kijkt me aan en zegt dat deze jongen zijn zoon is.

Terwijl het lichaam weer in doeken wordt gewikkeld om naar het ouderlijk huis vervoerd te worden ga ik met Mabamba op een bed zitten. Emery, 29 jaar oud, getrouwd, 4 kinderen, nooit een dag ziek, altijd tegen iedereen aardig geweest, en een goede voetballer. Terwijl het leven in het ziekenhuis zoals altijd weer verder gaat begeleid ik samen met een andere verpleegkundige Mabamba vanuit het ziekenhuis naar zijn huis.
Onderweg komen we groepen jongeren tegen die opgefokt dezelfde richting oplopen. Eenmaal aangekomen bij het huis staat er een grote menigte van schreeuwende mannen en wanhopig huilende vrouwen. Ik voel de spanning in de lucht en neem afscheid van Mabamba om met de andere verpleegkundige op een afstand te blijven staan. Dan gebeurt datgene waar ik bang voor was. Er breekt plotseling paniek uit in deze chaos van mensen. Mensen vluchten gillend in alle richtingen, kinderen schieten langs me heen, ik blijf als verstijfd staan. De verpleegkundige pakt me bij mijn arm en fluistert dat ik me langzaam moet omdraaien en rustig moet weglopen. Met het hart in mijn keel loop ik weg van de luid scanderende menigte achter me.
Een vrachtwagen van een buitenlandse hulporganisatie had de jongen op zijn motor aangereden. Het is reeds het zesde dodelijke verkeersslachtoffer in korte tijd en de jongeren van Baraka willen hun gelijk halen bij de blanke hulpverleners.
Eenmaal veilig binnen op de compound is er pas ruimte om te beseffen dat Emery en ik even oud waren.

Steven

De meeste medicijnen die wij hier gebruiken worden geﭰorteerd uit Europa.
Dit omdat de kwaliteit van de lokale waren nog vaak te wensen over laat en
de meeste medicijnen hier niet leverbaar zijn. Het is niet eenvoudig om
medicijnen Burundi in te voeren, de levertijd is zo’n negen maanden. Het is
dus erg belangrijk om de voorraad goed in de gaten te houden en op tijd
nieuwe medicijnen te bestellen. Helaas mogen ook niet alle medicijnen worden
ingevoerd. Een minister heeft bijvoorbeeld een vrindje in de lokale
farmaceutische industrie en ja die moet natuurlijk ook wat verdienen.

Deze week was het tijd om alle voorraden te tellen, een bere klus! Alle
dozen moesten worden geopend, want helaas wordt er in de 9 maanden het een
en ander gestolen. Dozen worden netjes opengemaakt, een paar kleine doosjes
eruit gehaald en het geheel wordt weer keurig dichtgemaakt (vaak zelfs met
tape van de fabrikant). Dit gebeurt waarschijnlijk als het bij de douane is
opgeslagen. Hier kun je helaas weinig tegen doen. Vooral antibiotica en
katheters doen het goed. Morfine gebruiken we eigenlijk al bijna helemaal
niet omdat dat helemaal gewild is.

De collega’s hier zijn allemaal erg aardig, er is gelukkig niemand waaraan
ik me irriteer (en dit zeg ik niet alleen omdat dit na te lezen is). Het is
erg gezellig, we eten ’s avonds altijd gezamenlijk en zetten regelmatig de
tafel buiten voor een diner onder de sterren. Ons lievelingseten is hier
geit, we leggen vaak een paar geitenspiesen op de barbecue, erg lekker!
Later breken we wat kreupelhout, maken een vuurtje. Als ik dit zo schrijf
klinkt het erg mooi en ik moet zeggen, dat is het ook. De dagen gaan erg
snel en het werk is erg gevarieerd en leuk. De mensen hier zijn erg blij dat
wij er zijn, het is erg dankbaar werk!

Jouke

In Congo heerst de sterke overtuiging dat mensen kunnen veranderen in dieren en voorwerpen. Nou heb ik me als klein kind op zondagochtend tijdens de bekende televisieserie ook wel eens tot zulke fantasie뮠laten verleiden. Maar ik was toch enigszins verbaasd om te horen hoe serieus dit onderwerp hier tot ver voorbij de kinderleeftijd beleefd wordt.
Vooral machtige mensen wordt met deze transformaties hogere krachten toegedicht. Zo is algemeen bekend dat president Mobutu s?nachts in een luipaard veranderde en president Kabila een leeuw kon worden. Hier tegenover stond dan weer de gave van de Angolese rebellenleider Savimbi om vliegend als een adelaar over de vlaktes zijn troepen te controleren.
Gelukkig is er in het dagelijkse leven ook plaats voor deze transformaties. Zo gebeurde er afgelopen week iets eigenaardigs op de markt van Baraka. Een verkoopster waarvan men al langer vermoedde dat zij een dubbelleven als krokodil erop na hield begon plotseling te bloeden onder haar linker schouder. Een paar minuten later kwam er ook bloed uit haar buik waarna ze dood neerviel. Voor de dorpsbewoners was dit mysterieuze overlijden zo klaar als een klontje. Op hetzelfde tijdstip werd namelijk een aantal kilometers verderop door soldaten een krokodil neergeschoten, en inderdaad met twee schoten onder de linker voorpoot en in de buik.
Leg dan maar eens als blanke arts uit dat je eerder bezorgd bent dat het Ebola-virus de reden was van de acute spontane bloedingen en uiteindelijke dood. Gelukkig was het in beide gevallen goed om de vrouw zo min mogelijk aan te raken en haar ver buiten het dorp te verbranden.

Graag zou ik in deze reeks nog een laatste personage willen voorstellen. Mogelijk dat de aandachtige lezer dit sterke staaltje transformatie herkent uit de Congolese verhalen van Lieve Joris. Een dief wordt achterna gezeten en vlucht naar het dak van het huis. Aldaar verandert hij zichzelf in een konijn. Als de achtervolger op het dak komt treft hij alleen een konijn aan. Gelukkig is de achtervolger niet voor 驮 gat te vangen en heeft hij het konijn naar het politiebureau gebracht alwaar ze in afwachting zijn totdat het kleine dier weer terug in de dief verandert.

Voor mijn opvatting over deze transformaties verwijs ik naar een historisch document uit 1934: Tintin au Congo, vertaald als Kuifje in Afrika. De schrijver Herge had mijns inziens toen al in de gaten dat dit volksgeloof, in Kuifjes geval de luipaardtransformatie (de meest favoriete transformatie van de Congolezen) vaak de ideale dekmantel vormt voor illegale praktijken. Toch moet ik eerlijk zeggen dat ik door alle verhalen wel een beetje ben aangestoken en soms in een moment van onachtzaamheid met plezier weer afdwaal naar dat fantasievolle jeugdsentiment: Transformers, robots in disguise.

Steven

De communicatie hier gaat voor het grootste deel met radio’s (erg
interessant allemaal, praten in codes en na elke zin over zeggen). Helaas
hebben we wat problemen met de verbindingen. Afgelopen week zijn we enkele
dagen bezig geweest om de communicatie te verbeteren. Hiervoor hebben we
onder andere een radioantenne verlengd. Nou, makkelijker gezegd dan gedaan!
Nadat we er vijf meter extra aan hadden gelast en de antenne met veertien
man bijna rechtop hadden gezet ging het mis (van onderen). De antenne viel
om en natuurlijk precies op een paal. Zo krom als een hoepel. Gelukkig ben
ik hier in vindingrijk Afrika, de antenne werd met twaalf man rechtgebogen
en een paar uur later stond de antenne op wonderbaarlijke wijze alsnog recht
overeind.

In Burundi koken de meeste mensen met gammele pannetjes op vuurtjes en dan
wel het liefst midden in het looppad. Erg gevaarlijk! Hierdoor raken vooral
veel kinderen ernstig verbrand. Deze week kennis gemaakt met de traditionele
geneeswijze die hier helaas nog populair is. Een jongetje was zwaar verbrand
op zijn hoofd en nek. Ze hadden de brandwonden twee weken lang ingesmeerd
met modder en as, hierdoor was alles gaan ontsteken en zag er vreselijk uit.
De chirurg gaat proberen om het weefsel weg te snijden, erg sneu.

Zondag een mooie wandeling gemaakt. We hebben veiligheidsvoorschriften
gekregen waarin staat aangegeven tot waar me wogen lopen. Omdat het hier op
dit moment zo rustig is, is het echter niet makkelijk om je eraan te houden.
Het is dorpje is erg kalm en relaxed, het is moeilijk voor te stellen dat
het hier gevaarlijk kan zijn. Voor mij is deze rust nu best lekker, maar
voor de lokale staf is het erg saai. De meeste zijn hier alleen omdat ze
goed werk hebben. Het is de vraag wat ze zullen doen zodra Artsen zonder Grenzen vertrekt,
waarschijnlijk kan de staat ze niet de arbeidsvoorwaarden bieden die ze op
dit moment hebben.

Het weer is hier nu echt perfect, vijfentwintig graden, zonnig met een klein
briesje, heerlijk! Nog maar even van genieten, want de reusachtige goten die
rond het ziekenhuis lopen herinneren je eraan dat het binnenkort over is met
de pret. Het regent hier zo’n acht maanden per jaar. Wanneer het
regenseizoen begint moet je hier niet vragen, iedereen heeft een eigen
planning, het kan over twee weken zijn, maar ook over 2 maanden, afwachten
dus..

Jouke