Na een mail die ik aan vrienden en familie stuur met dezelfde titel ‘Zambales’ krijg ik de reactie of ik op Filippijnse dansles ben gegaan. Maar nee, [Zambales] is een andere provincie in de Filippijnen waar we deze week naar toe zijn gegaan!
 
Door de hevige regen de afgelopen maanden is de dijk hier gebroken en de rivier drie maanden geleden uit zijn voegen getreden. Elke nieuwe grote regenval heeft de rivier een nieuwe bedding genomen, dwars door het dorp Botolan heen. Het heeft enkel wijken letterlijk onder mee gestroomd zand en as van een vroegere vulkaanuitbarsting begraven. Na elke nieuwe regenval zijn meer en meer mensen naar de evacuatiecentra ‘verhuisd’. Momenteel zijn er acht evacuatiecentra en twee tentenkampen. Daarnaast hebben veel mensen zelf een nieuw onderkomen langs een lange weg gebouwd. In totaal zijn er ruim tweeduizend mensen geëvacueerd. In de wijken langs de nieuw ontstane rivier is de angst groot dat bij nieuwe regen hun huizen de volgende zijn die overstroomd raken. ’s Nachts slapen duizenden mensen daarom uit voorzorg in simpele hutten langs de weg, terwijl zij overdag wel in hun eigen huizen verblijven.
 
De lokale organisaties hebben de opvang voor de geëvacueerde bewoners goed geregeld. Toch bieden wij er deze week ook wat extra hulp. Zo worden er in de tentenkampen meer latrines gebouwd om een uitbraak van diarree of andere ziektes te voorkomen. We distribueren zeep, wasmiddel en tandpasta uit omdat dit na eerdere distributies bij de meeste mensen op is. Hygiëne is een belangrijke basisbehoefte, zeker als mensen zo dicht op elkaar wonen.
 In de grootste evacuatiecentra en de tentenkampen houden we mobiele klinieken en zien we in totaal een kleine vierhonderd patiënten. Er zijn geregeld medische missies en de gezondheidstoestand lijkt dan ook redelijk in orde. De meeste mensen klagen alleen over een verkoudheid, al zien we onder kinderen ook meerdere luchtweginfecties en zijn er mensen met wondinfecties. Omdat de mensen al zo gewend zijn aan de verschillende hulporganisaties, vragen sommige mensen direct wat ze willen. ‘Bloeddruk meten’ of ‘vitamines’ worden dan ook een soort opgeëist, waarna wij iedereen weer uitleggen dat we consultaties doen voor zieke mensen en hen gratis behandelen, maar dat we niet zomaar medicatie of vitamines uitdelen!
 
Na een week in Zambales zit ons werk in de Filippijnen erop. Andere secties van AzG werken nog wel in enkele andere provincies. In de twee maanden na de overstromingen dat Artsen zonder Grenzen – Nederland werkzaam was, hebben we ruim 4000 consultaties uitgevoerd in vier verschillende provincies. 90 soorten medicatie en medisch materiaal zijn hiervoor gebruikt of gedoneerd aan de klinieken om een tekort te voorkomen. Voor de consultaties in de mobiele klinieken hebben we de volgende medicijnen het meest gebruikt: bijna 7000 capsules amoxicilline voor met name luchtweginfecties, 6000 paracetamol en 7000 ibuprofen voor koorts en pijn, 7000 multivitamines, ruim 200 tubes antischimmel zalf en 5000 capsules cloxacilline voor wondinfecties. En dat is nog maar een kleine greep van de gebruikte medicatiesoorten! Daarnaast zijn er duizenden familiekits uitgedeeld en honderden constructiekits. Maar het werk zit er nu op, iedereen gaat weer richting huis. Na de intensieve twee maanden ga ik zelf met een collega nog een weekje op vakantie naar een ander eiland van de Filippijnen om een weekje uit te rusten en te genieten van de jungle, snorkelen en tropische strandjes, maar ik kijk er ook vooral naar uit om weer naar huis te gaan!

De werkzaamheden in de provincie Pangasinan zijn afgerond. Het aantal patiënten met leptospirosis gaat aanzienlijk naar beneden. We hebben wel moeten lobbyen om de behandeling voor leptospirosis in alle algemene klinieken gratis te laten vertrekken. Er is een vernieuwd nationaal protocol waarin dit samen met aangescherpte definities staat vermeld, maar het ministerie van gezondheidszorg is erg traag met de verspreiding hiervan. In de Filippijnse gezondheidszorg moeten mensen vaak betalen voor hun medicatie, maar het is belangrijk dat alle mensen met leptospirosis snel en gratis behandeld worden. De regering betaald de ziekenhuizen terug voor het aantal gevallen van leptospirosis, maar omdat dit een administratieve rompslomp is, is niet elke kliniek hiervan op de hoogte. En helemaal nu wij vele medicatie en dialysematerialen hebben vertrekt aan de grote ziekenhuizen in de provincie, is het zeker van belang dat patiënten hiervoor niet hoeven te betalen! Maar deze week lijken de juiste protocollen ingevoerd en hoeven we voor leptospirosis hier niet meer aanwezig te zijn.
 
Omdat veel mensen de verwoestende overstroming als traumatisch hebben ervaren en in onze follow-up vele mensen over slaapproblemen klagen, hebben we een training georganiseerd voor de medewerkers van de gezondheidsposten in basale counseling vaardigheden. Zo kunnen ze waar nodig mensen met grote mentale problemen wijzen. Het is een train-de-trainer programma waarin deze medewerkers de community gezondheidswerkers verder kunnen trainen. Voor verdere medische zorg is de situatie weer als voor de overstromingen en we hebben er vertrouwen in dat het lokale gezondheidssysteem de zorg goed aan kan.
 
Alle follow-up bezoeken in de plaatsen waar we distributies hebben gedaan zijn ook afgerond. Het was goed om te zien dat alle mensen die een familiekit nodig hadden deze ook daadwerkelijk hebben gehad. De constructiekits waren niet bij iedereen bekend, maar achteraf leek er minder schade aan de huizen dan in eerste instantie leek. In het gebied met de meeste verwoestingen zijn latrines gebouwd. Het tijdelijke tentenkamp waar vele mensen uit deze wijk verblijven heeft voldoende hulp van lokale organisaties. Het is goed om te zien dat het copingsmechanisme en de hulporganisaties zo sterk zijn dat het de en het is duidelijk dat onze hulp in deze provincie niet meer nodig is!

Na de overstromingen is er momenteel een grote stijging van het aantal patiënten met leptospirosis. Leptospirosis is een bacteriële infectie die voorkomt in tropische gebieden en ook hier in de Filippijnen niet ongewoon is. Het wordt verspreid door de urine van vee en ongedierte en in vochtige omstandigheden kan de bacterie via wonden of slijmvliezen door mensen worden opgelopen. Door de scherpe voorwerpen in de achtergebleven modder en de ontstoken schimmelinfecties hebben veel mensen wonden aan hun voeten. De aanwezigheid van vee en ratten en het waden in potentieel besmet stilstaand water of modder maakt de cirkel van het risico op leptospirosis compleet, zeker onder volwassen mannen die veel op het land of met reconstructie bezig zijn.
 
Het vervelende is dat dit ziektebeeld zonder bloedtesten niet altijd even gemakkelijk te diagnosticeren is. In eerste instantie lijkt de milde variant met koorts, hoofdpijn en spierpijn op een simpele griep. In de meer ernstige variant kunnen ook rode ogen, geelzucht, nierfalen en bewustzijnsstoornissen optreden. Als men de milde variant op tijd behandeld met een eenvoudige antibioticakuur is de patiënt meestal goed te genezen. Maar bij de ernstigere vormen waar verschillende organen kunnen uitvallen is behandeling op een intensive care met nierdialyse noodzakelijk, wat hier alleen in enkele ziekenhuizen kan worden uitgevoerd. Voor sommige patiënten kwam de behandeling dan ook te laat en zijn aan de complicaties overleden. Rond de hoofdstad Manilla met 15 miljoen inwoners is dit aantal al opgelopen tot over de honderd.
 
Het is belangrijk dat mensen met verschijnselen van leptospirosis direct medische hulp zoeken. Omdat veel Filippijnen bij klachten zelf medicatie kopen in plaats van zich door een arts te onderzoeken, is gezondheidsvoorlichting noodzakelijk. Via de televisiespotjes worden mensen al geïnformeerd, maar veel mensen hebben geen TV. Tijdens onze follow-up bezoeken geven we dan ook voorlichting aan mensen en verspreiden we informatiebrochures. Daarnaast hebben we nauw contact met de diverse gezondheidsinstellingen.
In de provincie Pangasinan waar wij nu werken zijn in de klinieken al honderden patiënten behandeld en liggen de tweede lijnziekenhuizen overvol met gecompliceerde patiënten. We geven deze ziekenhuizen antibiotica en infuusvloeistoffen om een tekort hiervan te voorkomen. Door een nauwe monitoring van de situatie kunnen we inspringen als er een grotere uitbraak plaatsvindt.

Nu de eerste weken na de overstromingen voorbij zijn verandert de situatie voor de bewoners hier langzaam in het weer opbouwen van hun bestaan. De meeste modder is verwijderd en de overgebleven materialen van in puin veranderde huizen worden hergebruikt voor nieuwe onderkomens. Een groep bewoners die aan de waterzijde van de doorgebroken dijk woonden waar de huizen volledig verwoest zijn, zijn naar een tentenkamp overgeplaatst om daar een nieuw bestaan op te bouwen.
In de ernstig getroffen gebieden hebben we naast familiekits met plastic zeilen ook constructiekits uitgedeeld met schoppen, zagen, hamers, spijkers en ander gereedschap. De verhouding is één kit voor tien families en met de dorpshoofden is overlegd hoe dit het beste verdeeld kan worden. Deze week doen we follow-up bezoeken in de gebieden waar we mobiele klinieken hebben gedaan en familie- en constructie kits hebben uitgedeeld.
 
Ondanks dat het nog steeds indrukwekkend is om door het puin te lopen en de aangrijpende verhalen van mensen te horen over hun weggewassen huizen, geeft ons onderzoek in de meeste wijken een goede uitkomst. De meeste families zijn gezond en gebruiken de materialen uit de familiekits. Ook weten ze waar ze terecht kunnen voor het lenen van gereedschap en ander constructiemateriaal. Maar in één wijk horen we heel andere verhalen…Niemand zegt van de constructiekits af te weten, terwijl wij er 75 hebben uitgedeeld…Na een gesprek met het dorpshoofd, blijkt dat hij alle kits uit de wijk heeft teruggevraagd om naar eigen zeggen vanuit een centraal punt de materialen te laten uitdelen, wat tot op heden om een duistere reden nog niet is gebeurd… Wij verzoeken hem dan ook vriendelijk de kits weer her te verdelen in de wijk en zullen dit de komende week met onze eigen ogen komen controleren!
 
Op de verschillende plekken waar we ook een tweede keer een mobiele kliniek hebben gehouden, blijkt dat de behoefte aan medische hulp verminderd. We zien veel herstellende wonden en al weer minder luchtweginfecties. Momenteel hebben we de mobiele klinieken daarom even gestopt; de lokale gezondheidszorg kan de hulpvraag nu goed aan. We hebben nauw contact met alle klinieken in de buurt om een overzicht te houden van de trends in meest voorkomende ziektebeelden. En tijdens de evaluaties inventariseren we de algemene gezondheidstoestand van de bewoners die in de meeste gevallen goed is. Gedurende de follow-up bezoeken zie ik verschillende patiënten van de mobiele klinieken terug. Een man had een zeer diepe wond aan zijn voet, welke nu goed geneest. En ook een meisje met een flinke ontsteking aan haar oorschelp is aan de beterende hand. Het is fijn om te zien dat het langzaam aan beter gaat en dat de ergste nood voorbij lijkt te zijn.

Naast het uitdelen van materiele basisbehoeftes is medische hulp een belangrijk deel van ons werk. Daarom gaan we met mobiele klinieken naar de getroffen dorpen toe of naar de evacuatiecentra waar de mensen van de nog ondergelopen huizen verblijven.
Met het dorpshoofd bespreken we welke locatie we kunnen gebruiken; soms een gebouw, soms zomaar een open plek in het dorp. Vijf boxen vol materiaal en medicatie, twee tafels en stoelen vanuit het dorp en de kliniek is open! De afgelopen week hebben we hier al 15 mobiele klinieken gedaan. Samen met de arts en de assistentie van twee lokale verpleeghulpen zien we variërend honderd tot tweehonderd patiënten per dag. Persoonlijk vind ik het erg leuk om de consultaties te doen en contact met de mensen te hebben. Veel mensen spreken redelijk Engels en anders helpt de lokale verpleegkundige met de vertaling. De meest voorkomende symptomen als hoesten, pijn en koorts begrijp ik inmiddels ook wel in de lokale taal. Door het vele water heeft een groot deel van de patiënten schimmelinfecties aan de voeten, die soms helemaal ontstoken zijn. En doordat men in de modder naar eigendommen zoekt, zijn er ook verschillende mensen met wonden. Gelukkig zien we maar weinig patiënten met diaree, want na een dergelijke ramp ligt een uitbraak hiervan al gauw op de loer. Veel kinderen hebben luchtweginfecties variërend van een simpele verkoudheid tot een longontsteking. Maar het lijkt voor veel mensen ook heel fijn dat er gewoon even naar hen geluisterd wordt.

Ons team in Rosales is vorige week begonnen met het uitdelen van hygiënekits aan de getroffen dorpen. Hier gaat hier niet om een paar honderd stukken zeep; het gaat hier om de dagelijkse benodigdheden voor duizenden mensen. Een honderdtal huizen zijn hier volledig verwoest en die mensen zijn alles kwijt, maar ook omringende dorpen zijn in mindere mate getroffen en een goede hygiëne is een belangrijke basisbehoefte om ziektes te voorkomen. De kits bestaan onder andere uit zeep, lakens, plastic zeil en touw, een pan om te koken en chloor om het water te desinfecteren. Er zijn de afgelopen week al ruim 4000 kits uitgedeeld en voor deze week staat een zelfde aantal in de planning. Voor groepen inwoners worden er ook kits met gereedschap en materiaal uitgedeeld om hun huizen weer te versterken. Daarnaast zijn verschillende particuliere en gemeente-instellingen begonnen met dagelijkse water- en voedseldistributie; trucks rijden af en aan om aan alle behoeftes te voorzien. Zelf help ik deze week ook een keer mee met een van de distributies. Er wordt eerst bekeken wat de noden precies zijn en wie de hulp moet ontvangen. Mensen krijgen een dag van tevoren via de dorpshoofden een coupon en maken op de dag van de distributie een lange rij op de afgesproken plek. Een voor een levert men de bon in, in ruil voor een zak met de materialen. Niemand duwt of trekt, niemand probeert voor te dringen. Iedereen wacht keurig zijn beurt af. Daar kan menigeen een voorbeeld aan nemen!

Een deel van ons team is een paar dagen geleden al naar de hevig getroffen provincie Pangasinan gegaan. Vanwege de extreme regenval door de tyfonen in het noorden, staat het water hier voor de dam zo’n zes meter hoger dan normaal. Omdat men bang is voor een doorbraak van het water met ernstige gevolgen, heeft men de dammen open gezet om het water zo het land in weg te laten vloeien. Maar door de enorme hoeveelheid en kracht van dit plotseling vrijkomende water, zijn verschillende dorpen volledig overstroomd. Omdat de nood in Pangasinan groter is dan het gebied waar ik eerst was, ga ik daar ook naar toe. Vanuit het noorden vlieg ik terug naar de hoofdstad waar ik vanuit de lucht al enorme stukken land onder water zie staan. Na vier uur rijden kom ik vervolgens in het heftigst getroffen gebied aan. De eerste dorpen en rijstvelden zijn net zoals het noorden van het eiland helemaal onder water gelopen. Vervolgens rijden we door een stuk waar weinig aan de hand lijkt te zijn, totdat we in het stadje Rosales aankomen.
 
Hier lijkt het net of het dorp door een gewelddadige wasmachine vol modder is gegaan. Het water is meteen naar lager gelegen gebieden gestroomd, maar hier in de straten liggen hele bergen modder. Het afval hangt tot hoog in de hekken en zelfs in de bomen; tot zo hoog is het water hier als een monster door het dorp geslagen, zonder zich door iets of iemand tegen laten houden. In verhouding met het zichtbare geweld van de grote hoeveelheid water zijn er relatief weinig slachtoffers gevallen omdat mensen van tevoren gewaarschuwd waren om te evacueren. Maar omdat veel mensen bij hun huis en bezittingen wilden blijven zijn er ook meerdere slachtoffers gevallen, variërend van zeven in de officiële cijfers tot honderd in de inofficiële berichten. Daarnaast zijn vele huizen zijn extreem beschadigd of zelfs helemaal verwoest.  Men wijst me plekken aan waar voorheen huizen stonden, waar nu niets meer dan modder en puin ligt. Ik kan me moeilijk inbeelden dat hier voorheen tientallen families woonden. Deze weggewassen huizen waren vaak van hout en aluminium platen gemaakt en zoals bij de meeste rampen zijn ook hier de arme mensen het meest de dupe. Ze zijn werkelijk alles kwijt en moeten weer helemaal opnieuw beginnen. Maar ook enkele stenen huizen zijn door de kracht van het water helemaal op zijn kant geschoven. Hier word ik toch wel even stil van. Dat water een dusdanige destructie kan veroorzaken…

In een van de armere dorpen die van de week helemaal onder water stond, gaan we vandaag terug om een mobiele kliniek te houden en een distributie te doen van onder andere zeep en waspoeder. Drie dagen geleden konden we het dorp niet met de auto bereiken maar nu is al het water al gezakt. Het verbaast me hoe snel dat is gegaan! We houden onze kliniek in gebouwtje midden in het dorp. In de beneden verdieping doen we de distributie en hebben we onze ‘apotheek’, in de bovenverdieping voeren we de consultaties uit. Het valt me op hoe geduldig de mensen op hun beurt wachten. In een dorp verderop houden we de consultaties onder een afdakje op het schoolplein. Samen met twee lokale verloskundigen, die hier zijn opgeleid om basale consultaties uit te voeren, doen we 200 consultaties. De meeste patiënten hebben een luchtweginfectie door de nattigheid maar we zien gelukkig geen ernstige ziektebeelden. 

Terwijl voor vanochtend de meest heftige regen voorspeld was en daarmee nog meer dorpen in de problemen zouden komen, schijnt als ik wakker wordt de zon en is er zelfs een blauwe lucht zichtbaar! Een goed teken want zo kan het water overal gaan zakken in plaats van nog verder stijgen.
Na een volgend overleg met de burgemeester gaan we hier in de regio verschillende dorpen langs om de situatie in kaart te brengen. Omdat het stadje Appari door een rivier gescheiden is, kost het ons twee uur omrijden om bij de plek van bestemming aan te komen. Waar we verwacht hadden dat de dorpen hier erger getroffen zouden zijn, valt ook hier de schade redelijk mee. De dorpen liggen vaak op een verhoging en de meeste huizen zijn van steen. Als we horen dat een dorp wel meer onder water staat, proberen we daar heen te gaan. Waar normaal een weg door de groene rijstvelden naar het dorp toe ligt, zien we nu één groot meer van water voor ons. Met de auto kunnen we er niet doorheen en lopend moeten we meer dan een uur tot boven de knieën door het water lopen. Maar een soort tractortje blijkt ons er wel te kunnen brengen. Halverwege raakt hij oververhit maar gelukkig kunnen we een andere regelen. De huizen langs het weggetje wat nu meer een rivier te noemen is, staan allemaal onder water. De woningen zijn hier bijna allemaal gebouwd van bamboe, hout en riet maar zijn wel allemaal op palen gebouwd om tegen de regentijd beschermd te zijn. De meeste huizen hebben daarom ook een hoger gelegen verdieping om alles droog te houden. Enkele huizen zijn wel flink beschadigd en een is er helemaal ingestort, maar alle mensen zijn relatief vrolijk en er lijken geen al te grote problemen te zijn. Vanuit de gemeente is er een eerste voedseldistributie op gang gezet al is dat niet voldoende om de zakken rijst die met het water verloren zijn gegaan en de schaarste van de aankomende verwoeste oogst te compenseren. Omdat deze mensen erg afgelegen wonen en zij wel meer schade hebben, besluiten we om over twee dagen een mobiele kliniek te organiseren. Dan is iedereen op de hoogte dat we komen en hebben we de komende twee dagen de tijd om nog andere dorpen te bezoeken en inkopen te doen voor de mobiele klinieken.
Op zaterdag bezoeken we dorpen die alleen met de boot te bereiken zijn. Een dorp is in goede staat en heeft men onderling een voedseldistributie georganiseerd voor mensen die het meest getroffen zijn. Een armer dorp aan oever van rivier is getroffen door overstromingen en de harde wind heeft veel van de daken beschadigd. Ook hier zullen we snel terugkomen met wat bouwmateriaal zodat de mensen hun huizen weer kunnen verstevigen. De meeste andere dorpen die we zien zijn in een relatief goede staat en hoeven we geen verdere hulp te verlenen.

We bezoeken nog een dorp in dit gebied dat meer afgelegen van de andere dorpen ligt. Door het uit zijn voegen breken van de rivier is de weg ernaartoe niet meer toegankelijk. Met onze laarzen aan lopen we door het water om het dorp toch te bereiken, maar doordat dit tot onze knieën komt had ik net zo goed gewoon slippers aan kunnen laten in plaats van met nu volgelopen laarzen rond te lopen! Dit dorp ziet er wat armer uit dan de andere dorpen, met meer huizen van bamboe en riet in plaats van steen, maar ook hier zijn de mensen ongedeerd door de tyfoon. Nu weten we zeker dat we naar andere gebieden kunnen gaan.
Ons deel van het team gaat richting de oostkust, maar al na twee uur rijden blijkt er een heel dorp onder water te zijn gelopen. Men heeft de dam van de rivier geopend om het water meer gecontroleerd te laten wegstromen en acute overstromingen te voorkomen. Maar daardoor heeft nu wel dit hele dorp natte voeten en staan alle rijstvelden volledig onder water! De oogst is hiermee dan ook helemaal verloren gegaan. Het blijkt dat dit wat lager gelegen dorp elk jaar te maken heeft met ‘lichte’ overstromingen, en omdat men er al volledig op geanticipeerd heeft en de schade meevalt, hoeven we ook hier geen verdere hulp te verlenen.
In het stadje Appari bezoeken we de burgemeester om daar de stand van zaken van deze regio op te nemen. Hier blijken wel meerdere onliggende dorpen grotere schade te hebben, dus zullen wij dat de komende dagen inventariseren en waar nodig helpen met de opstartende hulpverlening.

’s Morgens verdelen we het team in tweeën, om op deze manier de verschillende dorpen in de omgeving te kunnen verkennen. We informeren per dorp of ‘barangay’ naar populatiecijfers, problemen die door de tyfoon zijn ontstaan en de gezondheidstoestand van de bevolking. Hier in de regio is het gezondheidsstelsel goed opgezet. Er zijn ziekenhuizen, regionale gezondheidscentra en in de grotere dorpen gezondheidsposten. De basisgezondheidszorg is gratis, al blijkt dit vaak alleen om  paracetamol en enkele antibiotica’s te gaan. Voor andere behandelingen moeten mensen wel wat betalen. Een heel verschil met mijn vorige missie in de Centraal Afrikaanse Republiek, waar er vrijwel helemaal geen gezondheidszorg bestaat. Natuurlijk zijn deze twee landen helemaal niet te vergelijken maar het fijn om te zien dat het systeem hier wel goed werkt.
In de meeste dorpen zijn vrijwel alleen de rijstvelden ernstig verwoest door de twee tyfoons maar de mensen en huizen blijken ongedeerd. We hebben verschillende medicatie bij ons om patiënten te behandelen, maar omdat de situatie niet veel anders dan normaal is laten we dit over aan het reguliere gezondheidszorgsysteem. In één kliniek blijkt de consultant nog niet aanwezig te zijn, dus behandelen we hier de 50 aanwezige patiënten. Het zijn voornamelijk oudere vrouwen en kinderen met luchtweginfecties, maar geen ernstige ziektebeelden. We zijn erg opgelucht dat de situatie in dit gebied heel erg meevalt. Dit betekent ook dat wij hier niet hoeven te blijven; het plan is dan ook om in twee teams langs de oost en westkust terug te rijden naar de hoofdstad om onderweg waar nodig hulp te kunnen bieden aan mogelijk ernstiger getroffen gebieden.

Vandaag gaan we met een deel van het team naar het noorden van de Filippijnen om daar hulp te bieden en een onderzoek van de situatie te doen na de tyfoon van afgelopen weekend. De meeste logistiekers blijven in de hoofdstad om daarvandaan dingen te organiseren. Vanuit het vliegtuig zijn de ondergelopen velden duidelijk zichtbaar. Na een uur vliegen komen we in Tuguegaroa aan. Daarvandaan gaan we met de coördinator die al ter plaatse is en samen met een team van de regionale gezondheidsdienst op pad om elkaars kennis en ervaringen te kunnen gebruiken.
Als we het vliegveld afrijden waait het hard en ziet het landschap er ‘verward’ uit. Geen hele grote schade, maar je kunt duidelijk zien dat de wind er woest over het landschap tekeer is gegaan. Op de een of andere manier hangt er nog dreiging in de lucht, met de zwarte wolken en een stevige wind. Ik ben benieuwd wat we noordelijker aantreffen en hoe groot de schade voor de bevolking is.
We stoppen in de diverse dorpen om bij verschillende gezondheidsinstellingen en autoriteiten te informeren hoe de huidige situatie is. Maar doordat de tyfoon van te voren was aangekondigd zijn de meeste mensen opgeroepen te schuilen in een ‘emergency centres’; grote en stevige gebouwen zoals kerken of scholen, waardoor er hier gelukkig vrijwel geen gewonden zijn gevallen. Sommige huizen zijn beschadigd maar mensen maken zich de meeste zorgen over de rijstvelden die door het vele water vergaan zijn. Als medische noodhulporganisatie is dat nu niet ons directe aandachtsgebied, zeker omdat er voor nu nog genoeg voorraad van rijst lijkt te zijn; wij zijn vooral op zoek naar de acute gezondheidsproblemen.
Ook in een ziekenhuis verderop lijken er geen medische problemen door de tyfoon te zijn ontstaan. Maar ter plaatse horen we dat er een nieuwe tyfoon op weg is naar de noordelijke kust van de Filippijnen, het gebied waar we net heen zouden gaan. Mensen worden opnieuw opgeroepen om te gaan schuilen in de emergency centres en de opkomende tyfoon Pepeng heeft weer het hoogste alarmsignaal. We discussiëren onderling en er wordt overlegd met de coördinator in de hoofdstad of we wel of niet verder kunnen. De mogelijkheid bestaat dat als we nu niet verder gaan, we door overstromingen van de wegen er helemaal niet meer kunnen komen. En zolang we in stevige gebouwen verblijven, bestaat er voor mensen tijdens de tyfoon die vooral uit zeer zware regenval bestaat weinig gevaar.
We besluiten onze tocht naar de noordelijke kust wel voort te zetten. Onderweg begint het inderdaad flink te regenen en na een letterlijk moment van stilte voor de storm barst het helemaal los. Ik had me een tyfoon veel extremer verwacht en had orkaan-achtige beelden voor me, maar het blijkt niet meer dan een hele lange en zeer hevige tropische stortbui; in een halve dag tijd valt er meer regen dan een maand! En doordat nu al een paar dagen voortduurt, is het risico op overstromingen steeds groter.
In een dorp aan de kust kunnen we in een simpele lodge overnachten. Eén stap buiten de auto en we zijn al hélemaal doorweekt maar het is warm genoeg om er niet al teveel last van te hebben. We worden door een arts uitgenodigd om te komen dineren, wat samen met het team van de regionale gezondheidsdienst een gezellig maar ook informatief diner is.

Na de laatste dingen geregeld en ingepakt te hebben is het afscheid nemen van familie en vrienden en vooral mijn vriendje is toch wel even lastig. Maar deze keer zal ik waarschijnlijk niet zo lang weg blijven en dat maakt het wel makkelijker.
Na een kleine dag onder weg te zijn kom ik op zondag avond aan in Manilla, de hoofdstad van de Filippijnen. Dit weekend komen hier verschillende mensen vanuit diverse landen aan om samen een team te vormen. Normaal is er in de hoofdstad vaak een huis en kantoor als uitvalsbasis, maar vanwege dit acute project werken we in eerste instantie vanuit een hotel. We hebben verschillende bijeenkomsten om informatie te verkrijgen over de overstromingen door de tyfoon in en rond de hoofdstad en het noorden van het land. Naast Artsen zonder Grenzen Nederland zijn er ook andere secties van Artsen zonder Grenzen ter plaatse. Zij zullen zich voornamelijk richten op de hoofdstad na de overstromingen van vorige week, terwijl wij naar het noorden zullen gaan waar nog geen andere organisaties ter plaatsen zijn na de tyfoon van zaterdag.

Ons team bestaat uit een head of mission, logistiek- en medisch coordinator, 5 logistiekers, 3 verpleegkundigen en een arts. De emergency-coordinator is al naar het gebied vertrokken waar ook wij heen zullen gaan en water- en sanitatiespecialist en andere mensen zullen de komende dagen arriveren. Met het medische team maken we een lijst met medicatie die we de komende dagen nodig denken te hebben. Normaliter bestaan er vanuit Artsen zonder Grenzen emergencykits met standaard medicatie en materiaal om alle benodigdheden snel ter plaatsen te hebben. In de Filippijnen is het moeilijk om medicijnen in the voeren vanwege de langdurige bureaucratische procedures. Weliswaar proberen de autoriteiten nood-procedures toe te passen, maar door de natuurramp zijn er ook problemen met de infrastructuur. Daarom proberen we allereerst de medicatie lokaal in te kopen zodat we meteen hulp kunnen bieden. Naast de medicatiejacht doen we in een groot winkelcentrum andere praktische inkopen zoals plastic boxen om alles in te vervoeren, weegschalen om patiëntjes te wegen voor de juiste medicatiedosering en andere benodigdheden. Zonder een Hollandse Hema of Blokker in de buurt is het nog een heel zoekwerk om alles in de verschillende winkels bij elkaar te vinden! Omdat het niet zeker is dat er in het noorden nog elektriciteit is, printen we ook alvast alle benodigde papieren uit en zo wordt het een late avond, als voorbereiding voor we aan het ‘echte’ werk kunnen beginnen! Ik merk dat ik het toch wel spannend vond om nu het echte noodgebied in te gaan, omdat ik het me moeilijk voor kan stellen wat we er werkelijk aan zullen treffen. Ook de jetlag helpt er niet echt aan mee om aan voldoende nachtrust te komen…

Vanwege de nog onzekerheid over het wel of niet vertrekken naar de Filippijnen, ga ik vandaag toch maar gewoon werken, anders kan ik misschien nog wel meerdere dagen zitten te ‘wachten’. Na mijn telefoon de hele dag goed in de gaten te hebben gehouden, wordt ik eind van de middag gebeld dat ik morgen al vertrek! Ondanks dat ik me daar al wel een beetje op ingesteld had, is het binnen een dag vertrekken toch wel heel snel! Tijd voor een briefing op het hoofdkantoor is er niet meer; ik krijg telefonisch wat informatie en de rest wordt toch pas in het veld duidelijk. Ik moet nog een heel aantal dingen regelen, wat boodschappen doen, tas inpakken, familie en vrienden inlichten en gedag zeggen; er moet in die korte tijd dan ineens toch nog veel gebeuren!

De telefoon gaat, het is Artsen zonder Grenzen met de vraag of ik naar het noodproject in het overstromingsgebied van de Filippijnen wil gaan. Het betekent dat ik waarschijnlijk een van de komende dagen gebeld wordt om al binnen 24uur te vertrekken. Na de nieuwsberichten over de grote overstromingen waarbij duizenden mensen zonder huis zouden zitten en ongeveer 240 mensen zijn omgekomen is het wel duidelijk dat er daar hulp nodig is. Ik wil mij hier graag voor inzetten dus geef me op voor de lijst om ‘standby’ te staan. Zodra bekend is of het project rond is en de tickets geregeld zijn kan ik weg. Vorige maand is een ander project waar ik heen zou gaan niet van start gegaan en het zou zo maar kunnen dat ook dit bij voldoende capaciteit toch niet doorgaat, maar als het nodig is ben ik klaar voor vertrek!