Op zondag ga ik graag mee met onze voedvrouw Jean: baby’s kijken.

In onze kliniek Nkassa in Pinga is het altijd een feest om de kraamafdeling op te stappen, die letterlijk stampvol zit met verse mama’s en hun familie, pratend en etend op de grond. De eerste keer dat ik een baby van nog geen dag vasthield, was ik met stomheid geslagen, want ik dacht serieus dat ik een albino in mijn armen had. Niemand die mij (als niet-medicus) ooit had uitgelegd dat een pasgeborene met een donkere huid, ter wereld komt met blanke vingers en tenen. Surprise! Elke maand worden ongeveer 110 baby’s geboren in onze vier (mobiele) klinieken. Daar bovenop zijn in het ziekenhuis van Pinga, waar wij ondersteuning bieden, de afgelopen maand nog eens 60 baby’s met hulp van Artsen zonder Grenzen ter wereld gebracht.

De meeste vrouwen bevallen hier echter thuis, met alle risico’s van dien voor zowel de moeder als het kind: er kunnen zich allerlei complicaties voordoen. Een vrouw kan tijdens een bevalling zelfs in tien minuten tijd doodbloeden zonder medische hulp. En dat komt voor, onder meer doordat er een groot transportprobleem is. Als een vrouw tussen zeven uur ’s avonds en zes uur ’s ochtends weeën krijgt – als het donker is dus – durft niemand naar buiten, omdat dat te gevaarlijk is. Als het licht is, kan een vrouw vaak niet meer al die kilometers naar de dichtstbijzijnde kliniek lopen. Soms kan ze haar huis niet verlaten omdat haar andere kinderen dan alleen achterblijven. Soms wil haar man niet dat ze de woning verlaat.

Maar àls het kan, komen vrouwen van heinde en verre naar onze klinieken, waar de zorg die ze krijgen gratis is. Ze komen zelfs als ze al een paar centimeter ontsluiting hebben.

Maria is een van hen. Vandaag hoop ik te zien hoe zij bevalt, van haar vierde kind. Ze heeft al acht centimeter ontsluiting en vindt het goed dat ik straks, van een afstandje, meekijk naar hoe haar kindje ter wereld komt. Tot het zover is loop ik met Jean mee, op haar ronde. De trotse mama’s laten mij allemaal hun baby’s zien, die volledig zijn ingepakt in dekens en mutsjes – ondanks de hitte van 30 °C. Sommige pasgeborenen krijgen net hun eerste badje, waarna ze heerlijk worden ingevet door oma of zusje en een nieuw (3^e hands) pakje aankrijgen. Die pakjes komen in grote aantallen uit een plastic tas tevoorschijn. Roze en blauw om het geslacht mee aan te geven, kennen ze hier niet. Aan ballonnen, ooievaars en ansichtkaarten wordt ook niet gedaan. En: er zijn geen overbezorgde vaders die zenuwachtig rondhangen – lekker rustig.

Op een gegeven moment zie ik Maria zacht kermend en dapper zingend om de barakken heen lopen. Niks toegepaste lessen uit een pufcursus hier, niks ruggenprik: rusteloos zingend rondlopen is dé methode om weeën op te vangen, zo lijkt het. Maar na twee uur heeft Maria niet méér ontsluiting dan daarstraks en ligt haar kindje niet in de juiste positie. Door de ondersteuning die Artsen zonder Grenzen aan het verderop gelegen ziekenhuis geeft, kan ze worden doorverwezen. In het ziekenhuis is de specialistische zorg aanwezig die ze in haar kritische situatie nodig heeft.

De weg ernaar toe is slechts een kilometer lang. Maar om dit traject te moeten afleggen, als hoogzwangere-met-complicaties, over heuvelachtige paadjes, op een geïmproviseerde brancard… En zo mis ik ‘mijn eerste’ bevalling. Later hoor ik dat Maria dezelfde dag nog via een keizersnee een gezonde jongen heeft gekregen. Eindelijk een jongen, na drie meisjes.

Volgende week zondag ga ik weer, want nieuw leven in een land dat zo rijk is aan moeilijkheden geeft hoop en brengt vreugde.

Inmiddels zijn we al 3 weken onbereikbaar via de lucht of over de weg. We zijn op zoek naar een kleiner vliegtuig die gemakkelijker op onze korte en meestal natte landingsbaan kan landen. De weg naar Goma, via Mweso, is inmiddels iets beter begaanbaar doordat de wegwerkzaamheden zijn hervat na de verkiezingen, maar uit veiligheidsoverwegingen kunnen we voorlopig niet over de weg verplaatsen van Pinga naar Mweso en v.v.

In het begin was het heerlijk rustig om zo afgesloten te zitten, geen oproer voor, tijdens en na de uitslag van de verkiezingen en iedereen kreeg plots meer tijd om aan andere werkzaamheden te besteden. Zo liep ik al een tijd met een onrustig gevoel rond voor het maken van de  4-jaarlijkse Internationale Order, maar door alle drukte rondom het vliegtuig heb ik dit gevoel tijdelijk genegeerd, ook omdat ik er tegenop zag om me te verdiepen in al die ingewikkelde excell sheets met grote formules en voorspellingen met het doel om de juiste hoeveelheid medicijnen te bestellen. Maar bij het wegblijven van het vliegtuig had ik geen excuus meer en heb ik me uiteindelijk de afgelopen weken in de cijfers gegooid en kan ik nu met trots zeggen dat ik mijn eerste grote order voor Pinga heb gemaakt! Een deel van deze bestelde medicijnen zal in maart 2012 met het vliegtuig vanuit Amsterdam komen. Dit zijn vooral medicijnen die tussen een bepaalde temperatuur gekoeld moeten blijven, maar ook medicijnen die we voldoende op voorraad moeten hebben voor het geval er bijvoorbeeld opnieuw cholera of een andere epidemie uitbreekt.

Alle andere medicijnen zullen per boot vanuit Nederland naar Tanzania (Dar es Salaam) gevaren worden om vervolgens over land in juni 2012 in Goma aan te komen. Zo liggen er nu medicijnen te wachten in Goma die door mijn voorganger in augustus besteld zijn. Met name condooms en malaria tests zijn voor ons op dit moment belangrijk om met spoed te ontvangen maar voorlopig kunnen die nog niet naar Pinga vervoerd worden. Dus nu begint de isolatie zo langzamerhand onprettig te worden, doen we wat mogelijk is en proberen alles om deze situatie zo snel mogelijk te veranderen. Ook voor het welzijn van ons, expats en national staff, want het feit niet weg te kunnen wanneer je wilt geeft toch enigszins een opgesloten gevoel. Moet je nagaan hoe dat voor de mensen hier moet zijn. Zij hebben überhaupt geen andere plek om naartoe te gaan, kunnen nooit weg met een vliegtuig, ook niet als de landingsbaan wel weer begaanbaar is….

Niet normaal hoeveel water hier dagelijks met bakken naar beneden komt. Regen, regen en nog eens regen. Zoveel dat de Mweso rivier buiten haar oevers treedt en lemen hutjes, bomen en omheiningen met haar stroom meeneemt. Zoveel dat de slager letterlijk met haar voeten in het water staat (zie foto), de kinderen in de straten zwemmen en onze nieuwe moestuin is ondergelopen. Zo veel dat we genoodzaakt zijn om communicatie middelen zoals computers, printers, HF en HVF radio tijdelijk te ontpluggen. Soms zoveel dat een blikseminslag de modum raakt en we dagen geen internet hebben en afgesloten zijn van de buitenwereld.

 Zoveel dat de weg tussen Pinga en Mpety onbegaanbaar is omdat er halverwege een enorme basin is ontstaan waar geen auto of motor meer doorheen komt. Zoveel dat de marktkooplui hun prijzen verdrievoudigen omdat de toevoer van verse producten vanuit Goma moeizaam of zelfs gestopt zijn. Zoveel dus dat er voorlopig geen transport is over land van en naar Goma en wij afhankelijk zijn van het vliegtuig om de cargo van o.a. medicijnen te kunnen ontvangen.

Zo ongelooflijk veel, dat we elke ochtend opnieuw als even de zon doorkomt, de landingsbaan van gras (!) proberen te drogen door de plassen op te dweilen met oude dekens zodat het vliegtuig voor de namiddagse buien hopelijk toch kan landen. (zie foto). Zoveel regen dat gisteren na een slibberige landing in Pinga de piloot  heeft besloten om pas na het regenseizoen terug te keren. Maar wanneer stopt het regenseizoen precies, meneer de piloot?

Naast de bevoorradingen hou ik mij inmiddels dus ook bezig met flight control en weersvoorspellingen.

Gisteren is Sinterklaas ook in Pinga langsgekomen. Hij heeft helemaal de oversteek vanuit Spanje gemaakt en is uiteindelijk per raft de Mweso rivier afgevaren. De afgelopen week hebben we braaf onze kaplaarzen gezet bij de openhaard samen met brieven, gedichten, wortels, kokosnoten en water. Mooi hoe verschillende nationaliteiten met hun culturen en tradities op pakjes avond samen gaan; het was echt een groot dichtfeest met goede cynische grappen en creatieve kadootjes.

 Zo heeft de Sint ook een presentje voor de nationale staf achtergelaten met het volgende gedicht:

Pinga, 5 december 2011

Beste MSF-Pinga team,

Een klein kadootje voor de nationale staf,

Want ook al vinden jullie die Anne maar maf,

Springend door een touw op zondag

Met alle toeschouwers en hun gelach

Het liefst zouden jullie ook willen springen,

Als de anderen in de kerk zingen.

Dus ik leg dit springtouw bij jullie neer,

Zodat jullie samen kunnen springen, de volgende keer.

Sinterklaas

“Ik denk dat het vanmiddag gaat regenen”, zei ik nog tijdens de rondleiding over onze compound aan ons bezoek van het hoofdkantoor van Artsen zonder Grenzen in Amsterdam. Het was drukkend warm en jawel binnen een uur sloeg het weer volledig om. Forse wind en een zware grijze lucht trok over de bergen en voor we het wisten kwam het met bakken naar beneden. Ramen en deuren werden snel dicht gedaan en de ventilatiegaten boven de deuren bij de kantoren werden improviserend afgeplakt met zeil. Zelfs hagel dat zo’n lawaai maakte dat we elkaar niet meer konden verstaan, gevolgd door de ene bliksem na de andere. Enorme harde knallen van alle kanten en voor we het wisten werd de hoge dennenboom bij de oprit geraakt waardoor de boom volledig overdwars naar beneden kwam, net voor onze geparkeerde auto’s. Uit schrik renden de guards naar de medicijnen opslag waar ze snel weer werden weggejaagd  door een 2^e inslag recht op het dak van de opslag met een volledig gat tot gevolg door de verschroeide dakplaten heen waardoor het water dwars naar binnen kwam. Iedereen schoot snel in actie om de medicijnen veilig te stellen en het gat op het dak te dichten. In de tussentijd vloog de paillotte (rieten hutje) de lucht heen, waar normaal gesproken het eten voor de mobile klinieken wordt gekookt, lag de woonkamer van het expat house onderwater en doet het internet het niet meer. Wat een chaos!

Tegen 16u30 keerde de rust weer terug in Pinga, einde werkdag voor de nationale staff, terwijl ik voor deze namiddag nog zoveel productieve plannen had….

Gisteren is er voor het eerst sinds mijn komst een vliegtuig op onze airstrip geland. Een hele strakke landing, vanachter de bergen, laag over net boven de palmbomen. Indien er cargo is, komt het vliegtuig in principe elke vrijdag vanuit Goma naar Pinga, maar de afgelopen drie weken was de airstrip te nat om te landen. De reden dat we o.a. medicijnen met het vliegtuig laten komen heeft met name te maken met het feit dat het vervoer van Goma naar Pinga over land veel te onveilig is en daarnaast is de weg slecht begaanbaar door de heftige regen waardoor sommige vrachtauto’s met onze goederen dagen vastzitten in de modder, dus het was een groot feest om alle dozen te ontvangen en open te maken. Naast medicijnen en constructie materiaal krijgen we ook ons meeste voedsel vanuit Goma aangeleverd. Het leek wel sinterklaas bij het uitpakken van verse groente en fruit!

Deze maand  ontvangen we in delen, via de weg of met het vliegtuig de medicijnen die in augustus besteld zijn. Ik begin nu langzaam aan het bevoorradingssysteem te begrijpen en had nooit bedacht dat er zoveel bij komt kijken.  Zo wordt er 4 x per jaar een internationale order gemaakt voor de medicijnen die via Amsterdam geleverd worden. Deze medicijnen komen zowel per boot als per vliegtuig naar Congo, dus  het is belangrijk dat er een goede planning en voorspelling wordt gemaakt samen met het medische team om de juiste hoeveelheid medicijnen te bestellen voor een lange periode zonder te kort te komen. Ik begin inmiddels ook mijn verantwoordelijkheden te voelen…

Morgen ga ik mij bezig houden met het ordenen en distribueren van al deze goederen maar vandaag, zondag, is een vrije dag en heeft iedereen een dagje voor zichzelf. De een zit de hele dag op z’n kamer, ik ga touwtje springen en de ander gaat sporten in de geïmproviseerde fitnessruimte (radio room) met blikken en zakken cement als gewichten, of, zoals onze project coördinatrice, staat de hele dag in de keuken te kokkerellen. Dus met alle verse, net geleverde ingrediënten hebben we vanavond een heerlijke maaltijd!

M’n tassen nog niet eens uitgepakt en ik mocht afgelopen dinsdag en woensdag al mee met de mobiele kliniek! Twee dagen op pad met 6 motoren, de medische nationale staff en onze Project Coördinatrice. Wat een ongelooflijk indrukwekkende trip die al begint met een oversteek van de rivier met een door onszelf gemaakte raft die op tonnen blijft drijven en met een koord wordt voortgetrokken naar de andere kant van de rivier. En dat dan 10x want alle motoren, passagiers, medicijnen en bouwmateriaal voor een van de health centers moeten allemaal de oversteek maken. Aan de andere kant van de rivier stonden zoals afgesproken 25 mensen te wachten om ons te helpen met het dragen van het bouwmateriaal want er kan geen auto, kar of ezel door de kleine paadjes.

We hebben contact met diverse groeperingen om te zorgen dat we ons werk in veiligheid kunnen doen. Het is heel belangrijk om te laten weten dat wij een volstrekt neutrale organisatie zijn. Onderweg over de slibberige kleiweggetjes stoppen we bij elk dorp om te praten met de betreffende rebellenleider of legeroverste. Er zijn hier namelijk verschillende rebellengroepen en het leger die met elkaar clashen en daarom moeten wij goed op onze veiligheid letten. Dit geldt natuurlijk nog sterker voor de bevolking… de reden dat Artsen zonder Grenzen hier medische noodhulp verleent, want zij zijn de dupe van het geweld. Zoals de leiders met hun mannen en hun geweren, granaten en andere wapens vrij rondlopen, is zo onwerkelijk …..

Na ons bezoek en consulten aan de health center in Kasseke rijden we door naar de kliniek in Mutongo waar we de nacht verblijven. Heel basic, geen stromend water of elektriciteit en we eten ons zelf meegenomen eten want er is hier in het dorp helemaal niks te verkrijgen. Tijdens het eten en de kaartpotjes Uno in het kaarslicht leer ik langzaam de motorrijders (les motards) en de andere staff kennen, al had ik graag beter Frans of liever Swahili gesproken om de conversaties echt te volgen.

De volgende ochtend om 05u30 worden we van ons veldbedje gelicht want de slaapruimtes zijn tevens de consultruimtes waar de wachtende mensen behandeld worden. Om me nuttig te maken help ik de Farmacie door het tellen en breken van voorgeschreven pillen. Veel kindjes die van schrik stoppen met huilen als ze, mij, mzungu (blanke) zien. Veel moeders komen hier met een of meerdere ondervoede kinderen waar ze deelnemen aan een programma om hun kinderen weer op gewicht te krijgen. Onderdeel van het programma is  het wegen en onderzoeken van de kinderen, naast het geven van uitleg over voeding en het uitdelen van “Plumpy nut”, een soort dikke pindakaaspasta met de juiste voedingswaarde en koolhydraten. De kinderen zijn er dol op

Als er ernstig zieke patiënten zijn in een van de Health centers dan worden ze doorgestuurd naar het ziekenhuis van Pinga waar we de door ons doorgewezen patiënten behandelen en verzorgen.

 Bij terugkomst in de namiddag en na alle modder te hebben afgespoeld, lijkt het net of er een nieuwe dag begint en ik wakker ben geworden uit een onvergetelijke droom.

De tuin van ons huis en tevens kantoor grenst aan de rivier Mweso, dus je hoort continue het monotone en kalmerende geruis van stromend water met op de achtergrond spelende kinderstemmen die zich in de rivier vermaken. Tot mijn verbazing zijn er geen grote beveiligingshekken of prikkeldraad rondom onze compound maar tussen het riet onderaan bij de rivier wonen een aantal slangen die ongevraagde gasten buitenshuis houden.  Een geruststellende gedachte maar ik durf voorlopig niet met mijn slippers door het gras te lopen…

Ons woonhuis heeft 8 slaapkamers waarvan 4 kamers onlangs zijn bijgebouwd zodat iedereen nu zijn eigen kamer heeft en  er zelfs nog ruimte is voor bezoek van collega’s uit Goma want ons team bestaat in principe uit 5 mensen en vanaf november uit 6.

1. Project coördinatrice
2. Verpleegkundige voor o.a. de mobiele klinieken Kaseke en Mutongo
3. Verpleegkundige voor mobiele kliniek in Mpety, de health center in Pinga (Nkassa) en ter ondersteuning aan het ziekenhuis in Pinga.
4.  Technische Logistieke medewerker
5. Administratieve Logistieke medewerker (dat ben ik)
6. Vroedvrouw, een nieuwe functie per begin november. Zij zal meegaan op de mobiele klinieken met name omdat er een zeer hoog geboorte cijfer is , juist daar waar we moeilijk toegang hebben. De meeste vrouwen in deze omgeving hebben minstens 8 kinderen….

 In beide badkamers is er stromend koud water dat we kunnen mixen met opgewarmd water dat buiten op t vuur staat. Onze living is tevens cinema waar een ingenieus scherm tegen het plafond bevestigd is die we tijdens de movie-nights naar beneden halen. Wat een luxe!

Kantoor, opslagruimtes voor o.a medicijnen en de workshop voor 3 auto’s + 7 motoren bevinden zich allemaal binnen dezelfde compound dus ik ben binnen 5 seconden “op m’n werk”. Tot mijn grote verrassing kunnen we volgens de veiligheidsregels overdag van 6 tot 18uur rondlopen in het lieflijke Pinga en heb ik al een paar keer ’s ochtends vroeg hardgelopen, op en neer naar de 3 verschillende eindpunten van dit dorp met nog een paar rondjes rondom het drassige voetbalveld “ el stade”, met het kerkkoor op de achtergrond, halleluja, wat een vrijheid! En enthousiast publiek, want als blanke ben je een groot attractiepunt, zelfs om 06uur ’s ochtends.

Vandaag ben ik pas 2 weken hier in het paradijs, maar het voelt al veel langer.

Alle nieuwe indrukken en overweldigende schoonheid van de natuur en de mensen hier doet me beseffen dat ik een enorme bofkont ben dat ik in Pinga voor de komende 8,5 maand mag werken en leven.

Alleen al de weg hiernaar toe was adembenemend, eerst met de auto door kleine dorpjes in de jungle, met een stop bij een van de  gezondheidsklinieken van Mweso om medicijnen af te geven en daarna het laatste stuk met alle bagage en kaplaarzen op motoren over moeilijk begaanbare modderwegen, omringd door fladderende vlinders in de meest frisse groene natuur. Bienvenu a Paradiso! De radionaam voor Pinga, ook wel Paradise in Hell genoemd….

De situatie is hier in werkelijkheid enorm triest, met een arme en ontheemde bevolking in een conflict zone waardoor de mensen constant op de vlucht zijn voor de verschillende rebelgroepen in de omgeving. Veel patiënten die naar de gezondheidsklinieken van AzG komen zijn slachtoffers van geweld en verkrachtingen van deze rebelgroepen. Daarnaast verzorgt AzG hier veel zieke mensen met met name malaria,  ondervoede kinderen en zwangere vrouwen met complicaties.

Zeer goed nieuws is dat AzG  in Pinga en in Mpety, de afgelopen zes maanden 650 mensen heeft kunnen helpen met Cholera en dat we de tijdelijke cholera centra kunnen sluiten omdat er geen aanloop meer is van cholera patiënten.

In het geval dat we patiënten met ernstige complicaties niet kunnen helpen in de gezondheidsklinieken,  sturen we ze door naar het ziekenhuis van Pinga of zelfs naar Goma. Vaak komen de mensen uit afgelegen gebieden, met name de mensen uit Kasseke en Mutongo waar we gezondheidscentra ondersteunen en 1 per week bezoeken met een team op motoren omdat er geen wegen zijn.  Het is haast niet voor te stellen dat deze zieke mensen ondanks hun zwakke conditie eerst 4 tot 15 km lopen naar de rivier waar wij ze met een raft kunnen oppikken om ze per auto verder te vervoeren naar Pinga of afhankelijk van de veiligheid en de wegconditie, naar Goma..

Aangezien we in een conflictzone opereren is het van groot belang dat AzG door de verschillende groeperingen geaccepteerd wordt zodat we toegang hebben tot de populatie. Neutraliteit staat hier dan ook zeer centraal en daarom heeft onze project coördinatrice wekelijks contact met de verschillende rebelgroepen om er voor te zorgen dat wij in een veilige situatie op vaste dagen de mobiele klinieken kunnen  bezoeken en ons werk kunnen doen.

Nog 1 dag en ik kom thuis daar waar ik voor de komende 9 maanden ga wonen en werken.

Al tijdens de tussenstop in Nairobi kwam het “Afrika-gevoel” weer terug, na 10 jaar weg te zijn geweest van dit ongelooflijk fascinerende en tegelijk frustrerende continent. Bij aankomst in Kigali (Rwanda) en tijdens de road-trip naar de grens met Congo werd ik overspoeld door kleuren en geuren met herinneringen uit de tijd dat ik in Tanzania heb gewoond. Wauw, wat is het hier ongelooflijk groen en wat zijn de wegen goed onderhouden in Rwanda. Zodra ik te voet de grens overga is het duidelijk dat de Congolese belastingcenten aan iets anders worden besteedt….

In  Goma, de hoofdstad van de provincie Noord-Kivu en waar tevens het hoofdkantoor van de Nederlandse tak van Artsen zonder Grenzen is gebaseerd, zet ik de eerste stap in mijn NGO-leven (het werk in de non-profit sector). Het is hier een komen en gaan van auto’s van verschillende humanitaire- en ontwikkelingsorganisaties tussen de Afrikaanse georganiseerde chaos van kioskjes, marktjes, brommers en zelfgemaakte steps die gebruikt worden als pakezels. Bij de haven aan het Kivu-meer waar zowel houten vissersboten als hergebruikte overbeladen cargoboten vertrekken, heb je bijna even het gevoel alsof je je aan de Cote d’Azur begeeft maar dan zonder toeristen.

Vanuit deze stad coördineert Artsen zonder Grenzen 3 projecten in Noord-Kivu, Kichanga, Mweso en Pinga en krijg ik tijdens de week na aankomst trainingen op het gebied van stock-supply, Human Resources en boekhouding voordat ik het veld in ga. Ongelooflijk, wat een grote organisatie en wat komt er allemaal veel bij kijken! Briefings op het gebied van veiligheid en updates van de politieke situatie met de uiteenlopende rebel groepen die in verschillende gebieden actief zijn. Ook de aankomende Presidents-verkiezingen op 28 november worden uitvoerig besproken. Het worden spannende tijden omdat het vooralsnog moeilijk te voorspellen is hoe de aanloop en de verkiezingen zelf gaan verlopen.

In Goma heb ik nog even van de laatste “luxe” kunnen genieten zoals de Belgische supermarkt waar ik voor het team een aantal aankopen heb kunnen doen (chocolade!)  en ben ik de laatste avond uit eten geweest in een restaurant met verse vis. Het nachtleven met verschillende locale bars heb ik aan me voorbij laten gaan, te moe en een te grote achterstand met mijn Afrikaanse danspasjes….

Inmiddels ben ik onderweg naar Pinga met een tussenstop voor het weekend in Mweso waar MSF-Holland haar grootste project in Noord-Kivu heeft met 14 expats en 110 nationale staff die met name secondary hulp verlenen in zowel het ziekenhuis als mobile clinics (mobiele hulpposten).

Het eerste bezoek aan het ziekenhuis was enorm indrukwekkend, ik had nog nooit zoveel zieke en zwangere mensen bij elkaar gezien in een non-westerse situatie. Maar ondanks de triestheid hangt er een fijne, luchtige sfeer met een mix van doktoren en verpleegkundigen die zeer georganiseerd hun werk doen in de blauw gekleurde gebouwen, omringd door fleurige bloemen. Nu voel en zie ik pas echt wat AzG doet.

Vandaag is het lazy-Sunday en heb ik zojuist een poging gedaan om mijn haren te wassen. Dankzij het warme water dat de Guards ‘s ochtends vroeg voor ons klaar zetten, aangelengd met een bucket koud water is het gelukt en eigenlijk heel verfrissend.

Expat dokter Bernard zal zoals elke zondag de lunch bereiden en ik heb geluk dat ik vandaag mag aanschuiven als ik de lovende verhalen hoor over zijn kookkunsten met de groenten uit de moestuin en van de lokale markt. Verder staat er vandaag niks op het programma en zou ik het liefst gaan hardlopen of een lange wandeling maken de bergen in, want het is hier echt prachtig. Helaas zijn we uit veiligheidsoverwegingen beperkt om tot aan het politiebureau, alias houten barak, te lopen en de berg op tegenover het ziekenhuis waar af en toe telefonisch bereik is.

Ik vrees dat ik het met deze beperking van bewegingsvrijheid het moeilijkste ga krijgen de eerste maanden; ik wil er op uit, de Congolezen en hun fascinerende land leren kennen!

Morgen vertrek ik eindelijk naar Pinga met de auto en het laatste stuk met motoren op moeilijk begaanbare wegen door waanzinnig mooie natuur.

Ik kan niet wachten!

Als ik op de vroege ochtend van 1 augustus mijn kantoor binnenkom check ik zoals gewoonlijk eerst mijn email. Er is onder andere een bericht van onze logistiek Coordinator met een rood uitroepteken. Het is en bericht dat zich een tropische cycloon aan het ontwikkelen is boven de Caribische zee die mogelijk onze kant op gaat komen. Het is hier ‘Hurricane season’ een periode die zich ieder jaar tussen juni en november voordoet en ter voorbereiding voor eventuele dreiging hebben we hiervoor een protocol en een checklist ontwikkeld. Ik heb nog nooit een tropische storm meegemaakt en kan mij er eigenlijk ook geen voorstelling van maken. Een beetje internet onderzoek vertelt me dat het gaat om een storm met de kracht van 11 Beaufort zoals wij die kennen. Deze tropische cyclonen gaan gepaard met enorme regenval en dat is hier op Haiti rampzalig. Er wonen nog zeker 600.000 mensen in tentenkampen en in huisjes die hier gingerbread (taaitaai) huisjes worden genoemd. Ik moet er niet aan denken wat er kan gebeuren, nog een ramp na de aardbeving? Het land is de ramp van vorig jaar januari nog lang niet te boven.

Op 2 augustus wordt het duidelijker dat de tropische storm Emily (inmiddels heeft ze een naam wat betekend dat het serieus is) regelrecht onze richting op komt met een snelheid van 30 km per uur. Ze is op dat moment in de buurt van Puerto Rico actief en er wordt geschat dat ze binnen twee dagen bij ons zal arriveren. Tijd voor Aktie! In het ziekenhuis doen we ronde met de checklist en de logistieke afdeling maakt een lijst met zaken die beveiligd en/of afgebroken moeten worden. Zoals onze moeder tent, hier verblijven vrouwen die zelf van de bevalling hersteld zijn maar een te vroeg geboren baby hebben die nog niet mee naar huis kan. De tent moet afgebroken worden en de moeders moeten ergens anders ondergebracht worden. We laten dit voor het laatste moment omdat er eigenlijk nergens anders ruimte is. In juni is er ook een storm geweest met heel veel regenval en het ziekenhuis bijna was ondergelopen met regenwater. Hiervoor vrezen we dus het meest want de storm zal ons gebouw wel overleven. Het probleem is dat het ziekenhuis naast een rivier ligt en deze bij zware regenval onmiddellijk buiten zijn oevers treedt. De entree voor ons ziekenhuis ligt onder het straatniveau dus het water uit de rivier zal zijn weg zoeken naar ons ziekenhuis. Ik kom uit een dijkenland en bedenk me dat wij in Nederland dijken die dreigen door te breken stutten met zandzakken. Dit lijkt voor het ziekenhuis ook de oplossing en we laten onze medewerkers een ruime hoeveelheid zandzakken prepareren en leggen ze standby naast de ingang.

Op 3 augustus arriveert de storm aan de zuidkust van de Dominicaanse Republiek, onze buren. De storm verwoest veel en de eerste slachtoffers vallen. We houden ons hart vast want de laatste berichten geven aan dat de storm wellicht in de nacht van 3 op 4 augustus in Haiti zal arriveren. Ik blijf om deze reden die nacht in het ziekenhuis samen met de Logistieke expat en wat handige helpers van onze nationale staf. Alles is klaar voor de storm, maar je weet maar nooit wat er precies gaat gebeuren en als het nodig is dan zijn wij op de plek waar we moeten zijn want vervoer wordt onmogelijk als de cycloon losbarst.

Het huis waar we wonen is ook aan alle kanten beveiligd, alle ramen waar geen metalen bescherming aan de buitenkant zit worden dichtgetimmerd zodat rondvliegend materiaal niet door de ruiten naar binnen geslingerd kan worden en gevaar voor de expats zoveel mogelijk te beperken. Het is hier 38 graden en het is geen pretje om met dichtgetimmerde ramen te moeten slapen maar voor onze veiligheid hebben we dat er graag voor over.

Op 4 augustus na een onrustige nacht in het ziekenhuis, want er worden ook nog eens veel baby’s geboren, arriveert de storm aan de Haitiaanse zuidkust. Ik blijf in het ziekenhuis  en de andere expats blijven thuis omdat als ze eenmaal hier zijn moeilijk terug kunnen komen in de verkeerschaos die zeker zal ontstaan wanneer de storm losbreekt. Nerveus wachten we allemaal op de eerste tekenen, de wind wakkert aan en wordt rond kracht 6/7. Daar komt Emily dus denken we allemaal. Begin van de middag gaat de wind echter liggen en breekt de zon door..Stilte voor de storm? Nee, we krijgen snel daarop het bericht dat de Tropische cycloon Emily is opgelost, ze kon niet tegen de hoge bergen van de Haitiaanse kust opboksen en verliest haar kracht ter plekke.. We zijn allemaal zo blij en opgelucht voor de bevolking die het al genoeg voor de kiezen heeft gehad de afgelopen tijd. Als ik later met de auto naar ons huis terugrijd heerst er een opgewekte stemming in de straten van de stad. De bevolking viert feest, het doet me denken aan de sfeer na een gewonnen voetbalwedstrijd en eigenlijk is het dat ook: Haiti-TS Emily 1-0!!

Uit mijn voorgaande blogs heeft de lezer al begrepen dat het uitvoeren van keizersneden bij ons een alledaagse bezigheid is. In de maand juli hebben we er 206 uitgevoerd. Dat lijkt veel, maar voor onze kliniek heel gewoon omdat alleen vrouwen met complicaties tijdens de zwangerschap bij ons bevallen. Voor normale bevallingen zijn er hier in Port au Prince voldoende klinieken aanwezig, buiten de stad is er geen aanbod en komen vrouwen van ver om in de stad te bevallen. Onze kliniek dient hier een grote noodzaak omdat Haitiaanse vrouwen een grote aanleg blijken te hebben voor zwangerschapsvergiftiging zoals hoge bloeddruk en zwangerschapssuikerziekte. Dit kan resulteren in Eclampsie, een vorm van insult zoals we die kennen bij Epilepsie. Bij een dergelijke aanval raken spieren in een kramp en ontstaat er bij een zwangerschap groot gevaar op het loslaten van de placenta in de baarmoeder, met de dood van de foetus of baby als direct gevolg. Eclampsie is voor de moeder eveneens levensbedreigend en de enige manier om moeder en kind te redden is een onmiddellijke ingreep door middel van een keizersnede.

Op een warme donderdagmorgen wordt onze ziekenhuis directeur opgeroepen voor een spoedeisende ingreep, we delen een kamer en ik hoor het nieuws dus gelijktijdig. Ik vraag hem of ik mag kijken en wellicht wat foto’s mag maken voor mijn blog. Hij denkt dat het geen probleem is maar hij wil eerst zekerheid of de patiënt en het team in de operatiekamer het ook geen bezwaar vinden om een pottenkijker erbij te hebben. Even later word ik gebeld dat niemand een probleem ziet en ik ga op een holletje naar de OK omdat het team zich al aan het voorbereiden is. In de voorruimte van de OK vind ik mijn maat operatie klompen en iemand heeft al een steriel pak met een masker en een op een douchemuts lijkend petje klaargelegd. Je mag alleen in de OK komen met steriele kleding en speciale schoenen om de kans op infecties zo klein mogelijk te maken.

Als ik de OK binnenkom is het team bezig met de vrouw een ruggenprik te geven, net op tijd dus om nog even dubbel te laten checken (ik spreek helaas geen Creool) of ze werkelijk geen bezwaar heeft tegen foto’s maken. Ik laat uitleggen dat ik het zo discreet mogelijk zal proberen te doen zodat ze voor de buitenwereld niet onmiddellijk herkenbaar zal zijn. Ze bevestigd er geen problemen mee te hebben en ik zoek een plekje waar ik niemand in de weg sta. De vrouw was al opgenomen in onze kliniek omdat ze ernstige eclampsie had en de baby in de baarmoeder nog nauwelijks tekenen van leven gaf. De ingreep gaat razendsnel, zodra de chirurg (onze ziekenhuisdirecteur) zich ervan overtuigd heeft dat de lokale anesthesie werkt begint hij met het deppen van grote hoeveelheden jodium op de plaats waar hij zo meteen zal gaan snijden. De instrumentalist staat klaar met de benodigde instrumenten en voor ik er erg in heb is de eerste snee gemaakt en gaat hij voorzichtig maar snel verder met de volgende huidlagen. Een fonteintje van vocht geeft mij het bericht dat hij de vruchtzak opengesneden heeft en luttele seconden later wordt de kleine baby uit de baarmoeder getild en op de buik van de moeder neergelegd om de navelstreng door te knippen. Alles gaat nog steeds heel snel omdat de baby geen ademhaling heeft. Zodra de navelstreng aan beide zijden afgeklemd is verdwijnt de baby naar de reanimatietafel in een andere ruimte. De mond en keelholte worden leeggezogen met een klein slangetje en de baby wordt beademd met een kleine beademingspomp. Na nauwelijks een minuut te zijn gereanimeerd begint de baby heel zachtjes te pruttelen en maakt geluidjes die lijken op een aanloop naar een eerste huilbui en mijn hart maakt een sprongetje van blijdschap. Gelukkig heeft de baby het overleefd en zie ik dat het een meisje is, nu de spanning geweken is. 33 weken was de zwangerschap, genoeg voor een goede overlevingskans. Iedereen is blij en opgelucht dat de ingreep goed verlopen is en de dokter verteld de moeder dat ze een dochter heeft, haar 5^e kind. Ik zie de spanning van haar gezicht afglijden en een vermoeide glimlach verschijnt. Het meisje krijgt voorlopig nog geen naam, dat is hier in Haiti iets waarbij de hele familie; de ouders en zelfs de grootouders bij betrokken worden.

In Haiti is na de aardbeving voor het eerst in haar geschiedenis Cholera uitgebroken. Artsen zonder Grenzen heeft onmiddellijk actie ondernomen en op verschillende plaatsen van de uitbraak gespecialiseerde behandelcentra geopend in bestaande gebouwen en in tenten. Op het moment hebben we nog twee cholera behandelcentra operationeel. Eén van die behandelcentra: Cholera centrum Tango Charley valt nu ook onder mijn verantwoordelijkheid omdat de project Coordinator daar onlangs vertrokken en voorlopig niet vervangen zal worden door de daling van ziektegevallen. Je weet nooit wat er gaat gebeuren want de Cholera bacterie leeft in water en het is nu droog seizoen, wanneer in augustus/september de tweede regenperiode aanbreekt dan kan de bacterie opeens weer overal opleven. We blijven dus alert want deze zeer gevaarlijke ziekte is goed te behandelen wanneer mensen zich op tijd melden en de behandeling snel gestart kan worden.

Ook kinderen worden getroffen door Cholera en vorige week deed zich een hartverscheurend drama voor. Het jongetje Rony,  5 jaar oud wordt met op Cholera lijkende klachten bij ons opgenomen. Het kind is blind en blijkt ook geestelijke achterstand te hebben. De ouders die Rony bij ons brengen vullen alle benodigde gegevens in en vertellen dan dat ze even weg moeten omdat de andere kinderen alleen thuis zijn. Rony steelt vele harten en vooral dat van de expat verpleegkundige die in de Tango Charley kliniek werkt. Aan het einde van de eerste dag hebben de ouders van Rony zich nog steeds niet gemeld en er wordt besloten om ze op te bellen want na onderzoek en observatie blijkt dat Rony geen Cholera heeft. De telefoonnummers die de ouders hebben gegeven blijken niet te bestaan en inmiddels gaat er bij ons een belletje rinkelen. Nader onderzoek wijst tevens uit dat ze niet op het opgegeven adres wonen. Rony is met opzet bij ons achtergelaten, de arme schat lijkt er niet echt onder te lijden, is vrolijk en laat zich door iedereen knuffelen.

Ook de volgende dag en de dagen daarna meldt niemand zich en moeten we andere oplossingen gaan bedenken want een 5 jarig kind dat niet ziek is in een Cholera kliniek is verre van een ideale situatie.

Het sociale vangnet van Haiti wordt in werking gesteld maar dit blijkt niet eenvoudig want niemand weet wie en waar de ouders zijn en de instanties hier hebben toestemming nodig. De overheid moet toestemming geven om Rony in een kindertehuis te plaatsen en we zetten deze bureaucratische molen in werking. Na heel veel heen en weer getelefoneer, visites van psychosociale werkers en paperassen gedoe wordt er aan het einde van de tweede week van zijn verblijf bij ons een plek voor Rony gevonden.  We zijn blij voor hem, maar het geeft ons ook een heel dubbel gevoel. Wie laat nu een kind achter in een Cholera kliniek? Je weet het niet, wellicht waren de ouders radeloos van armoede en niet in staat om Rony de opvoeding te geven die hij nodig heeft. Gezondheidszorg is hier niet gratis en speciale kinderopvang om de ouders te ondersteunen bij de opvoeding is er al helemaal niet.

Die kans krijgt hij nu hopelijk wel in het kindertehuis wat ondersteund wordt door westerse kerkgenootschappen. Misschien heeft hij zelfs nog kans op een adoptie, misschien krijgen de ouders spijt en willen hem terug. Om deze reden hebben we alle papieren gekopieerd en bewaard. Het lijkt niet waarschijnlijk dat dit gaat gebeuren en je kunt je ook afvragen wat het beste voor Rony zelf is.

Om redenen van privacy heb ik een gefingeerde naam voor het kind gebruikt.

We zeggen weleens zo gekscherend tegen elkaar, eigenlijk moet Artsen zonder Grenzen hier ‘Verpleegkundigen zonder Grenzen’ heten, want er werken meer verpleegkundigen in ons project dan artsen. In onze klinieken werkt vaak één arts met een aantal verpleegkundigen samen.

Vandaag ging ik langs een kleine kliniek die door AzG wordt ondersteund in het gehucht Pantha. Zwangere vrouwen komen van heinde en verre om hun baby geboren te laten worden in dit kliniekje, want de vroedvrouw heeft een goede naam in de heuvels.  Het is een kliniek aan huis, want het huis van de vroedvrouw staat even tegenover de kliniek in dezelfde compound.  In de nacht moeten soms vrouwen worden vervoerd naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis, dat hemelsbreed 20km verder ligt, maar waar je al snel 1,5 uur over doet met de auto, vanwege de vele bobbels in de weg.

AzG ondersteunt deze kliniek met medicijnen en medisch materiaal en traint de vroedvrouw en haar oproep vroedvrouwen. Ook hebben we laatste een dak vervangen van haar kliniek. Het dak was van riet en tijdens langdurige regenbuien kwam het water naar binnen druppelen. En dat is niet erg aangenaam voor de vrouwen die aan het bevallen zijn.

Ik was daar om haar te betalen voor het transport van patiënten, aangezien AzG in de nacht niet mag rijden in de heuvels vanwege de veiligheid, wordt het transport in de nacht uitgevoerd door de man van de vroedvrouw die een busje heeft. De vroedvrouw vertelde het verdrietige verhaal van een vrouw en haar baby die vervoerd moest worden naar het ziekenhuis in de dichtstbijzijnde stad. De baby heeft het niet gehaald en is gestorven in de armen van een verpleegster die was opgeroepen. Het is altijd triest om dit te horen. We pakten elkaar stevig vast. Toen zei de vroedvrouw dat er in de andere kamer een vrouw lag te bevallen. We hadden natuurlijk wel wat gehoord, maar aangezien ik niet-medisch ben, doe ik niet de kamerdeur open om even te kijken. De supply log en ik moesten nog wat checken in het apotheekje van de kliniek en toen we eruit kwamen hoorden we gehuil  en had de vroedvrouw een baby in haar armen die ze in doeken aan het wikkelen was.  Kijk, Nicole, helemaal mooi en nieuw! Glimlachte de vroedvrouw.

De supply log en ik keken elkaar glimlachend aan. De supply log kreeg tranen in zijn ogen omdat het hem deed herinneren aan de geboorte van zijn kind. Hoe mooi is dat een pas geboren baby zachtjes geluidjes te horen maken. En de vroedvrouw keek me aan en zei: en nu moet je haar een naam geven, dat wil de vader. Ik keek beduusd: Oh wat leuk, maar ik weet zo even snel geen naam. De vroedvrouw wees naar haar nichtje en vroeg haar wat puri te halen met soep. “Ga jij daar even puri eten met je supply log en dan bedenk je ondertussen maar een naam. Ik wist dat ik niet mijn eigen naam kon geven, want Nico betekent nl in de lokale taal: “niet eten” en dat wilde ik het kindje niet aandoen. Uiteindelijk is het Evie geworden. Aangezien de mensen erg gelovig zijn, moest het dan toch maar een bijbelse naam krijgen, dus Evie is geboren en ze is gezond.

Delmas 33, ook wel de baby factory genoemd, is een programma voor urgente, problematische zwangerschappen en bevallingen. Delmas 33 is simpelweg de naam van de straat waaraan het ziekenhuis ligt. Sinds kort hebben we een naam die de lading dekt: CRUO (Centre de Referance Urgence Obstetricales). Er worden hier per week gemiddeld 150 baby’s geboren en in de piekmaanden (september-november) wel 2x zoveel. De kliniek is gloednieuw, we zaten voorheen in een andere wijk van Port au Prince maar dat gebouw was door de aardbeving dusdanig beschadigd dat reconstructie zinloos was. Een nieuw ziekenhuis bouwen was de enige oplossing, er is een geschikte en strategische plek gelokaliseerd en het resultaat is spectaculair in alle opzichten. Modern, licht, ruim van opzet en voorzien van eigentijdse apparatuur en inrichting. Het ziekenhuis is opgebouwd uit gelijkvloerse containers. Een aaneensluiting van compartimenten tot een geheel dat aardbevingen en tropische orkanen kan doorstaan. Het gebruikte materiaal is licht en flexibel zodat er bij eventueel instortingsgevaar in ieder geval geen mensen onder zware muren bedolven kunnen worden. In maart dit jaar was het nieuwe ziekenhuis klaar en hebben we een doorstart gemaakt met dit zeer specialistische en unieke programma.

In Haiti is de kraamsterfte heel hoog, er sterven 680 vrouwen per 100.000 geboorten in het kraambed. Een van de grootste oorzaken is eclampsie (hoge bloeddruk die gevolgd wordt door een epilepsieaanval); de enige manier om dit te genezen is de baby vroegtijdig via een keizersnede uit de baarmoeder te halen. Dit is hier aan de orde van de dag, in de maand juni was het percentage keizersneden 42% van alle bevallingen. Een groot team gespecialiseerde dokters, verloskundigen en verpleegkundigen werken hier. In de kraamkliniek hebben we ook een neonatologie intensive care afdeling voor te vroeg geboren kinderen; 2 couveuses en 15 bedjes hebben we standaard beschikbaar en die liggen praktisch altijd allemaal vol. Als er in de piekmaanden meer bedjes nodig zijn dan zijn we flexibel genoeg om hier een oplossing voor te vinden en een tweede ruimte in te richten. Sommige baby’s zijn zo klein, ze wegen vaak minder dan 1 kilo en hebben piepkleine handjes en voetjes. Die baby intensive care heeft mij vanaf dag 1 al aangetrokken. Ze zijn zo schattig en elke dag ga ik wel even kijken hoe het met de kleintjes gaat en of ze al gezond en sterk genoeg zijn om met mama mee naar huis te mogen. Veel kleintjes krijgen zuurstof, omdat ze te vroeg geboren worden zijn de longetjes nog niet volledig ontwikkeld en hebben ze moeite om voldoende zuurstof naar binnen te krijgen. Kleine monitoren volgen de hartslag en het zuurstofgehalte in het bloed en maagslangetjes zorgen ervoor dat de baby voldoende voedsel binnenkrijgt omdat bij te vroeg geboren baby’s ook het zuig en slikmechanisme niet voldoende ontwikkeld is en de kans bestaat op verslikken. We hebben een expat verpleegkundige die gespecialiseerd is in neonatologie, zij geeft de nationale verpleegkundigen training en coacht ze bij deze gespecialiseerde en complexe behandeling.

Als je ziet hoeveel van die kleine baby’s gezond en sterk onze kliniek weer verlaten dan weet ik weer waarom ik dit werk zo graag doe.